FacebookTwitterLinkedIn
donderdag, 07 July 2016 11:34

‘Joods-christelijke waarden zijn er niet’

‘Joods-christelijke waarden zijn er niet’ Tekst: Jurgen Tiekstra Beeld: Corbino

Zijn memoires schrijven? Oud-politicus Bas de Gaay Fortman gruwt van het idee. In plaats daarvan schreef hij een boek over de ‘eeuwige beginselen’ die volgens hem de Nederlandse samenleving en politiek behoren te regeren.

Sinds de herziening van 1983 begint de Nederlandse grondwet met een zin die opvalt door zijn welluidende beknoptheid: ‘Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld.’  “Dat schitterende artikel 1”, prijst Bas de Gaay Fortman (78), gezeten in de tuin bij zijn huis in Ermelo. “Het is de enige grondwet in de wereld die begint met: allen.” Hij kan het weten. Want het voormalig Eerste en Tweede Kamerlid van de PPR, de partij die later opging in GroenLinks, werkte zelf mee aan de nieuwe grondwet. In zijn nieuwe boek Moreel erfgoed valt hij vaak terug op die constitutionele grondslagen van ons land. Hij verwijt de huidige lichting politici een gebrek aan kennis van de grondwet. De gehele burgerbevolking neemt hij zelfs de maat als hij provocatief noteert: ‘In het ontzuilde Nederland kan inburgering (…) niet meer beperkt blijven tot nieuwe Nederlanders.’ Een paar jaar geleden werd De Gaay Fortman door een uitgever gevraagd zijn memoires op papier te zetten. Maar de oud-politicus gruwde van het idee. Hij wilde in plaats daarvan schrijven over wat hij ‘eeuwige beginselen’ noemt, over datgene wat er in Nederland door de jaren aan ‘politiek-maatschappelijke beschaving is ontstaan’. Het resultaat is een associatief geschreven boek over onder meer de grondwet, de naoorlogse politiek, maar ook over de zes kerndeugden die de apostel Paulus in een brief aan de christengemeente in Filippi beschreef. Een cruciaal voorbeeld van recent moreel verval is in de ogen van De Gaay Fortman het eerste kabinet-Rutte, dat in oktober 2010 door VVD en CDA werd gevormd met nadrukkelijke gedoogsteun van de PVV. De standpunten van Geert Wilders – die de godsdienstvrijheid van moslims aanvecht en onderscheidt maakt tussen de rechten van Marokkaanse en andere Nederlandse burgers – noemt hij in strijd met de grondwet. In zijn boek kan De Gaay Fortman het niet laten hier steeds op terug te komen. “Dat zit bij mij heel diep vanbinnen”, vertelt hij nu: “een diepe ergernis over de manier waarop wij als land en samenleving niet voor onze eigen islamitische bevolking gaan staan. Dit zijn geen duivelsaanbidders. Maar wél voor Wilders. Want die zegt: de jihad is de kern van de islam, en de jihad interpreteert hij als de terreur tegen onschuldigen, die ‘ongelovigen’ worden genoemd. Dus hij identificeert de hele islam met een vreselijke uitwas.”

U schrijft in uw boek, verwijzend naar de PVV: ‘Wanneer meer dan één op de vijf burgers stemt op partijen waarvan het gedachtegoed haaks staat op de rechtstaat, is het uitkijken geblazen.’ In de huidige peilingen krijgt de PVV veel meer dan één op de vijf stemmen.

“Nou ja, dat is reden tot zorg.”

Volgend jaar maart zijn er Kamerverkiezingen. Bent u daar zenuwachtig over?

“Nou, zenuwachtig. Ik ben daar best bezorgd over. En dat is niet alleen vanwege Wilders, maar mede vanwege de Socialistische Partij die Europa ook wil opblazen. Europa heeft veiligheid gebracht, vanuit een politiek-democratisch perspectief. Europa is in de eerste plaats een vredesproject. We moeten daar mee verder. Dat betekent dat je de SP niet kunt zien als meeregeerder. Ook de Partij voor de Dieren staat soms ver af van wat in de maatschappelijke werkelijkheid mogelijk is: gezien haar Europa-standpunt en haar afwijzende opstelling bij het Oekraïne-referendum. Hetzelfde geldt voor de ouderenpartij. Dat betekent dat de andere partijen, die de bestaande structuren van de rechtsstaat en de democratie in Europa niet in gevaar willen brengen, haast wel samen moeten regeren. Dat is heel jammer, want dan mis je de positieve oppositie. Dat is sowieso al een probleem, als je kijkt naar het CDA, een partij waarvoor het niet te gek was met Wilders in zee te gaan. In de oppositie praat het CDA mee met alle onlustgevoelens. Ze spreken nu over een Leitkultur, in de zin van ‘joods-christelijke waarden’. Die zijn er niet, betoog ik: er zijn alleen wáárden. Die kunnen hun wortels hebben in een grote verscheidenheid van culturen en godsdiensten. Als je de basisprincipes van het CDA neemt – publieke gerechtigheid, rentmeesterschap, gespreide verantwoordelijkheid en solidariteit -– wie tekent daar dan niet voor? Dus dat ideologisch vertoog over een ‘joods-christelijke cultuur’ is principieel al een probleem.” Bas de Gaay Fortman snelt naar binnen, zijn huis in. Hij had vergeten zijn button van de stichting Eén Land Eén Samenleving op zijn zomerjasje te spelden. Daarop staat: ‘Allen’. Met daaronder: ‘Artikel 1.’ De oud-politicus wil er onaflatend mee beklemtonen dat iedereen gelijkwaardig is. “Die beweging stamt uit 2006”, vertelt hij. “Dat is niet toevallig het jaar dat Wilders met negen man de Tweede Kamer inkwam. Toen al op basis van een vertoog dat je niet anders dan discriminerend ten aanzien van de islamitische bevolking kunt noemen.” De Gaay Fortman was een paar jaar oud toen de Tweede Wereldoorlog uitbrak. Dit morele dieptepunt komt uitgebreid terug in zijn boek wanneer hij benadrukt hoe ontzettend veel Nederlandse ambtenaren, op dwingend verzoek van de Duitsers, de Ariërverklaring hebben getekend. Hij schrijft hierover in een hoofdstuk met de veelzeggende titel: ‘Lakmoesproef’. “Corjo Jansen, een historicus en jurist in Nijmegen die een boek geschreven heeft over de Hoge Raad in oorlogstijd, kent behalve mijn grootvader, die rechter was in Amsterdam, geen andere rechters die de Ariërverklaring niet hebben getekend. Mijn vader heeft hem ook getekend, net als vrijwel alle andere ambtenaren. Mijn vader werkte bij het ministerie van Sociale Zaken. Ook aan de Universiteit Utrecht hebben alle hoogleraren getekend. Dus ook professor Koningsberger, aan wie de Koningsbergerlezing één keer per jaar wordt opgedragen. Toen de Joodse collega’s werden ontslagen is er wel openlijk protest gekomen.”

Login om meer te lezen
Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda