FacebookTwitterLinkedIn
  • VOLZIN 2019: NUMMER 1

    VOLZIN 2019: NUMMER 1

      Volzin organiseerde in samenwerking met Tilburg University een schrijfwedstrijd. Thema was: ‘Kunst
    02 januari 2019 - Lees meer
dinsdag, 05 July 2016 15:49

Ruud Welten: 'Slow, en snel een beetje!'

Ruud Welten: 'Slow, en snel een beetje!' Tekst: Bert van der Kruk Beeld: Sandra Peerenboom/Stichting Thomas More

Alles moet tegenwoordig 'slow' zijn. Maar waarom eigenlijk? En heeft dat 'langzame leven' ook een keerzijde? Gesprek met filosoof Ruud Welten: "Het is een symptoon van een verlies. Ik denk zelfs dat het een paniekreactie is."

Het begon met slow food, later kwamen er bewegingen die ‘langzaam’ reizen, managen en opvoeden propageren. Slow sex, slow journalism, slow cities – verzin maar iets en zet er ‘slow’ voor. Kwaliteit is belangrijker dan snelheid en gemak, dat is waar het steeds om gaat. Maar waarom verlangen we daar zo naar?

Op weg naar filosoof Ruud Welten, voor een gesprek over het verlangen naar een langzamer leven, floept er een sms-bericht binnen. “Dag Bert, ik loop vertraging op met trein. Ik zal 11 u niet halen. Ik hoop op 11.30 u.” Het is geen enkel probleem, meldt de verslaggever die onderweg toch al niet van haast houdt. “Dan rij ik wat slower.” Eenmaal in het grandcafé op de campus van de Universiteit van Tilburg, waar Welten een van zijn banen heeft, zegt de filosoof: “Onze samenleving biedt al heel veel zaken die langzaam gaan, maar als het over het verlangen naar rust en onthaasting gaat, bedoelen we díe meestal niet. De NS is soms best slow, en in de file rijden gaat ook heel langzaam. We zijn in ons verlangen nogal selectief. We willen wèl slow food, maar géén traag internet. Uiteindelijk verandert er dus niet zo veel.”

Het ware leven

Ruud Welten (53) is bijzonder hoogleraar filosofie aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam, namens de stichting Thomas More (voorheen de Radboudstichting). Daarnaast is hij universitair hoofddocent aan de Universiteit van Tilburg en lector ethiek bij het kenniscentrum Hospitality van de hogeschool Saxion in Deventer. Hij promoveerde in 2001 op het proefschrift Fenomenologie en beeldverbod. “In zijn werk treden kunstwerken, literaire teksten en de Bijbel op als primaire bronnen voor fenomenologisch onderzoek”, meldt de website van Thomas More. Twee jaar geleden verscheen van zijn hand Het ware leven is elders, waarin Welten een fenomenologische kritiek op het moderne toerisme levert. Het gaat over de gêne die je als toerist geregeld overvalt, een van de redenen waarom je jezelf nooit als zodanig bestempelt. De toeristen, dat zijn de anderen. Welten ziet in de toerist ook een metafoor voor de moderne mens: de mens die het steeds onrustig elders zoekt, snel, liefst in hapklare brokken. Welten: “Wat ik interessant vind, is de manier waarop wij over onszelf spreken. Die komt vaak niet overeen met wie we werkelijk zijn. Als mensen zeggen dat zij zelf géén toerist zijn, maar echte reizigers, omdat zij nu eenmaal niet van toerisme houden en de plekjes bezoeken waar geen toeristen komen, dan zeg ik: dat is nu juist wat het toerisme anno 2016 is. Het hoort bij de definitie van de toerist om geen toerist te willen zijn.” Wat geldt voor toerisme, gaat ook op voor allerlei andere verschijnselen en bewegingen in de samenleving. Zo is Welten op zijn hoede als het bijvoorbeeld gaat over duurzaamheid, of over normen en waarden, over integriteit, maar dus ook over slow leven. “Wat zeggen we daar eigenlijk mee? Het is vaak makkelijker te zeggen wat het niet is dan wat het wél is. En wanneer beginnen we erover? Dat gebeurt pas als het er niet meer is, als het verdwenen is. Daarmee is het spreken erover een symptoom van een verlies. Ik denk zelfs dat het een paniekreactie is.”

Een paniekreactie waarop?

“Als het gaat om het buzzword  slow – dus van slow food, slow management, slow travel, slow sex en al die andere bewegingen – denk ik dat er sprake is van een paniekreactie op het feit dat we niet meer echt kunnen ervaren, omdat het leven zo snel gaat en we alsmaar door moeten. We hebben als samenleving onszelf gereduceerd tot middelen in plaats van doelen: alles moet efficiënt zijn, alles moet iets opleveren. Vanuit economisch perspectief is dat overduidelijk. Aan de andere kant heeft de paniekreactie veel te maken met een mentaliteit die we onszelf aandoen, namelijk: je leeft maar één keer, je moet het verschil maken, je moet out of the box denken – allemaal negatieve imperatieven.”

Wat is daar negatief aan?

“Ik bedoel negatief in de technische zin: ze hebben zelf geen inhoud. Als ik tegen jou zeg ‘Jij moet het verschil maken’ of ‘Jij moet out of the box denken’, dan zeg ik helemaal niks, want jij weet nog steeds niet wat je moet doen. Ik zeg alleen maar dat wat jij doet, fout is, en dat je achterhaald bent. Dat maakt ons als samenleving, om in psychoanalytische termen te spreken, volslagen neurotisch. Wat is een neurose? Dat je iets niet meer kunt ervaren. Je weet dat het er is, maar het is niet van jou, jij bent het kwijt. Authenticiteit bijvoorbeeld. Toerisme is ook een neurose…”

En het verlangen naar een slow leven dus ook?

“Als burger, als consument heb ik bij al die rages van slow het idee: dat is goed. Dat is mijn eerste reactie. Er is niks mis mee. Mijn punt is veel meer dat het spreken erover en het verlangen ernaar een symptoom is van een samenleving die zo hard gaat en zichzelf voortdurend aan het opjagen is, dat ze bijna in paniek obsessief iets probeert beet te pakken, iets probeert te forceren. En dat wordt dan slow. Dat is enorm paradoxaal.”

Waarom is het paradoxaal?

“Omdat het wel nú moet gebeuren, want ja, we leven maar één keer – dat is het dogma van onze tijd. Trouwens een vreemd idee, want hoe weet je dat nou? Misschien leef je wel zes of achttien keer of op een manier die je niet kunt tellen. Maar nee, I want it and I want it now. Een slowe manier van leven – of het nou food is of travel of banking – is in die optiek iets wat mij toekomt, een product dat ik wil hebben. Dat is dus heel vreemd: ik wil slow, want mijn leven gaat veel te snel voorbij en zo. Maar het moet wel nú. Dus: slow, en snel een beetje!”

Mooi, die zetten we erboven. Maar slow is behalve een product toch ook een tegenbeweging die wel enig recht van spreken heeft?

“Natuurlijk is het een tegengeluid, en in zekere zin een heel gezond tegengeluid. Het probeert iets in balans te brengen. Het verwijst naar iets wat er juist niet is, namelijk dat leven dat zo rustig en langzaam en authentiek is. Maar ook die tegenbeweging maakt deel uit van de samenleving, die nu eenmaal efficiënt en economisch, telbaar en meetbaar alles organiseert. Slow onttrekt zich niet aan dat proces en wordt daarmee zelf ook snel een product, met een naam, een logo, een website. Ik zeg niet dat het dat altijd is. Ik kan niet in de harten van mensen kijken. En iemand die voor zichzelf beslist dat een slowe manier van leven het best bij hem past – heeft daartoe het volste recht. Zo heel bijzonder is dat trouwens ook weer niet; ik denk dat we dat verlangen allemaal wel een beetje hebben.”

Login om meer te lezen
Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda