FacebookTwitterLinkedIn
  • VOLZIN 2019: NUMMER 1

    VOLZIN 2019: NUMMER 1

      Volzin organiseerde in samenwerking met Tilburg University een schrijfwedstrijd. Thema was: ‘Kunst
    02 januari 2019 - Lees meer
maandag, 21 December 2015 10:47

Jaaroverzicht 2015: Tijden van exodus

Vluchtelingen komen aan op Lesbos Vluchtelingen komen aan op Lesbos Tekst: Herman Koetsveld & Enis Odaci Beeld: Maarten Boersema

Herman Koetsveld en Enis Odaci trekken sinds 2009 bewust als christen en als moslim met elkaar om op een front te vormen tegen de verharde wij-zij-samenleving. Koetsveld is stadsdichter en predikant (PKN) in Hengelo, Overijssel. Odaci is verkeerskundig ingenieur, oprichter van de denktank Humanislam en columnist van Volzin. Samen treden zij via hun stichting Koetsveld & Odaci regelmatig op in de media om commentaar te geven op actuele maatschappelijke vraagstukken. Speciaal voor Volzin stelden zij een ‘levensbeschouwelijk jaaroverzicht’ van 2015 samen.

We zullen de komende dagen weer talrijke jaaroverzichten gepresenteerd krijgen zoals het sportjaaroverzicht en diverse nieuwsoverzichten. In dit jaaroverzicht kijken we met een levensbeschouwelijke bril naar het jaar 2015. Levensbeschouwing is namelijk het duiden en in perspectief plaatsen van plaatsen van ontwikkelingen, op wereldschaal maar ook op persoonlijk niveau. We beleven onzekere tijden – wie zal dat bestrijden? Juist nu heeft het zin om een serieuze poging te wagen om onze tijd te duiden en zaken overzichtelijk en inzichtelijk te maken.
We leven in een tijd waarin de wereld sneller dan ooit lijkt te veranderen. Maar nu zien, horen en ervaren we die verandering directer, dankzij een explosie aan informatie. We weten via de smartphone eerder wat er in Syrië gebeurt dan wat er in onze straat leeft. Hoe gaan we om met de onzekerheid en angst die door al die informatie wordt opgeroepen? Een spannende vraag.

Religieuze waarden staan onder druk van groeiend secularisme. Machtsverhoudingen in de wereld verschuiven van West naar Oost. Miljoenen vluchtelingen laten oorlogsbieden achter zich en komen naar het veilige Europa. Er lijkt een einde te komen aan de vanzelfsprekendheid van de welvaart, de economische zekerheid van weleer verdwijnt. Met als gevolg dat nationalisme opnieuw de kop opsteekt en er volop anti-sentimenten geuit worden.
We leven in tijden van Exodus: een uittocht uit zekerheden. Wat is ons antwoord en wat geeft ons nieuwe hoop? In dit jaaroverzicht blikken we aan de hand van zeven thema’s terug. We formuleren wat volgens ons als ‘huiswerk’ op ons maatschappelijke en persoonlijke bordje zal komen te liggen.

Dit jaaroverzicht schrijven we bewust als christen en moslim, samen. Want het is duidelijk: het thema van de interreligiositeit en multiculturaliteit staat met stip boven aan de maatschappelijke agenda. Niet als donkergrijze zwarigheid, maar als lichtgevend vonkje van hoop. Daar zoeken wij samen naar.

WERELD: VERHOUDINGEN UIT BALANS

Decennia lang hadden ‘wij’ een wereldbeeld dat uitblonk in ontspannen overzichtelijkheid: het Westen was de hoeder van al het deugdelijke en rechtvaardige. Rusland zong een toontje lager, maar als groeimarkt bleef het interessant. Afrika bleef een moeilijk verhaal, als wij de grondstoffen voor onze mooie producten maar goedkoop konden blijven inkopen. Met Zuid-Amerika ging het best goed, het leverde bovendien een alleraardigste koningin en ja, dan was er natuurlijk nog wel het lastige Midden-Oosten. Maar wanneer het daar uit de hand liep en oliebelangen op het spel stonden, grepen we met ‘onze’, westerse, militaire overmacht gewoon in. Zo gebeurde het al eerder: Koeweit, Irak, Afghanistan, Libië en daar is Syrië aan toegevoegd. Toch aarzelde president Obama – hij wist van de miskleunen die teruggingen op de misleiding door zijn voorgangers. Ook al hangen opnieuw bommenwerpers boven vermeende vijanden, met de onverwachte interventie van Rusland lijkt de chaos in Syrië gevaarlijk compleet. Ondertussen is China een supermacht in wording met bijbehorende pretenties. Kortom: het westerse bondgenootschap is de regie en de rol van internationale politieagent op het wereldtoneel kwijt.

Ja, Islamitische Staat is de grote barbaarse vijand van iedereen. Toch strandt de internationale diplomatie voortdurend op de krachten van het sektarische geweld tussen soennieten en sjiieten. ‘Onze’ indeling in gematigde en extreme krachten wordt door de harde werkelijkheid van oplaaiend geweld telkens achterhaald. In heel het Midden-Oosten en Noord-Afrika rijst de haat, met enorme oliedollarstromen van het soennitische Saoedi-Arabië aan de ene kant en de groeiende invloed van het uit het isolement terugkerende sjiitische Iran aan de andere kant. Tussen de Palestijnen en Israël dreigt de zoveelste geweldsexplosie nu premier Netanjahoe geen sprankje hoop biedt voor een vredesovereenkomst. Een vulkanisch strijdtoneel, waar zich op verschillende plekken onbeheersbare uitbarstingen van geweld voordoen. Dit geweld wordt gepleegd met het allernieuwste wapentuig, waaraan de internationale wapenhandel grof geld verdient. De positie van Turkije, als brugnatie tussen Europa en het Midden-Oosten, roept vragen op. President Erdogan heeft na de laatste verkiezingen de absolute meerderheid in het parlement en het is niet onwaarschijnlijk dat hij Turkije richting een autocratie ontwikkelt. De voortekenen zijn zeker niet gunstig.

Er lijkt geen spoor van een oplossing in zicht: in Irak is er nauwelijks sprake van een functionerend democratisch bestuur. Syrië is weggezakt in buitensporig geweld en mensenrechtenschendingen. Miljoenen vluchtelingen worden in buurlanden opgevangen, maar bij een gebrek aan perspectief op terugkeer trekken velen naar het veilig gewaande Europa, vaak tegen de hoogste prijs: hun leven. De exodus uit de uitzichtloosheid uit hun samenleving valt daarmee samen met de exodus uit de overzichtelijkheid van onze samenleving. De angst is voelbaar geworden.

EUROPA: AVONDLAND IN VERWARRING

Het jaar werd bloederig in- en uitgeleid met aanslagen in Parijs, het hart van democratisch Europa. Eerst in januari een aanslag op de redactie van het satirisch tijdschrift Charlie Hebdo en vervolgens in november een reeks aanslagen op het uitgaansleven. De schok was groot, de protesten massaal. De discussie over de vrijheid van meningsuiting versus de roep om een respectvol taalgebruik richting minderheden werd messcherp gevoerd. Uit de peilingen bleek een forse toename van de invloed van rechts-populistische en nationalistische partijen. De angst voor de islam kreeg Europa opnieuw in de greep en dat resulteerde in een recordaantal geweldplegingen tegen moskeeën. Aan de oostgrens van Europa zocht Rusland in Oekraïne naar hernieuwde invloed, met koude-oorlog-achtige spanningen als gevolg.

Ondertussen werd met duizelingwekkende bedragen aan steunfondsen Griekenland binnen de EU gehouden. Met als sociale prijs een forse verarming en uitzichtloosheid van grote groepen mensen in de Griekse samenleving. De solidariteit van de Europese landen bleek vooral gestoeld op economische wetten van ‘de markt’. De druk op Griekenland en Italië werd vergroot door de toename van Noord-Afrikaanse vluchtelingen op hun grondgebied. De verhalen en beelden van schipbreuk, soms honderden drenkelingen tegelijk, waren schokkend. Het iconische beeld van het aangespoelde jongetje Aylan Kurdi op de Griekse kust schokte de wereld diep. Maar gaandeweg het jaar werden de berichten versmald tot een enkele kolom in de marge, ook al deed paus Franciscus steeds zijn best de onmenselijkheid van deze situatie te beklemtonen. Aan de stroom vluchtelingen uit Noord-Afrika voegde zich een nieuwe stroom toe, vooral afkomstig uit Syrië. In de publieke ruimte overheersten de tegengestelde reacties: ‘stop de tsunami aan vluchtelingen’ tegenover ‘laten we tonen waarvoor we staan’. Naast de praktische problemen werd vooral de vraag naar de dragende waarden van Europa steeds luider gesteld. Bondskanselier Angela Merkel deed in dit verband de opmerkelijke uitspraak dat hernieuwd kerkbezoek ons opnieuw zouden doen kunnen herinneren aan wat de christelijk-humanistische fundamenten van de Europese cultuur zijn.

De op welvaartsgroei gebaseerde gedachte dat onze kinderen het beter krijgen dan wij liep door toedoen van de aanhoudende economische crisis een deuk op. Weer is de klemmende vraag aan de orde wat nu de gezamenlijk gedragen en verbindende grondwaarden van de Europese samenleving zijn. De consumptiesamenleving blijkt op deze fundamentele vraag geen antwoord te kunnen bieden. Met deze vraag komt een geestelijk vacuüm aan het licht. Dat vacuüm wordt maar al te gemakkelijk gevuld met romantisch-nationalistische ideeën over het eigen land en eigen volk. De openheid waarmee deze vragen gesteld worden, stemt echter hoopvol: er is ruimte voor het opnieuw opdelven van antwoorden. Hier ligt dus een kans om de onverschilligheid van het postmoderne ‘ieder z’n eigen mening’ te overwinnen.Login om meer te lezen

Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda