FacebookTwitterLinkedIn
  • VOLZIN 2019: NUMMER 1

    VOLZIN 2019: NUMMER 1

      Volzin organiseerde in samenwerking met Tilburg University een schrijfwedstrijd. Thema was: ‘Kunst
    02 januari 2019 - Lees meer
maandag, 07 December 2015 10:47

Brabanders geloven met de losse slag

Pastoor met emmer wijwater aan het stuur keert terug van zegening van 'hubkes'. Pastoor met emmer wijwater aan het stuur keert terug van zegening van 'hubkes'. Tekst; Anton de Wit Beeld:Ramon Mangold

Noord-Brabant, ooit een katholiek bastion, seculariseerde sneller dan welke andere Nederlandse provincie ook. Wat kwam er voor in de plaats? Een pas verschenen interviewboek én een fotoboek in wording tonen een veelkleurige religiositeit – traditioneel volkskatholicisme naast andere religies en vormen van nieuwe spiritualiteit – die zich weinig van kerkelijke lijntjes aantrekt.

Breda, een doordeweekse ochtend. De winkels in de Ginnekenstraat openen net de deuren. Een oudere dame stalt haar fiets met mandje aan het stuur, een jonge vrouw met hoofddoek zigzagt behendig met een kinderwagen tussen de geparkeerde vrachtwagens door die de winkels komen bevoorraden. Ingeklemd tussen de kleding- en schoenenzaken steekt de smalle spits van de Sint-Joostkapel de lucht in. Opvallend is het gebouwtje niet, je loopt zo aan de ingang voorbij. Zelfs nu het op straat nog niet druk is, is het contrast met de rust binnenin de kapel groot. Gewijde stilte in het halfduister. Er branden meer kaarsen bij het Mariabeeld dan er mensen in de houten banken zitten – we waren niet de eersten vandaag.

“Geloof het of niet, maar dit is één van de drukste Mariakapellen van Brabant”, fluistert Ramon Mangold – want fluisteren doe je vanzelf in een ruimte als deze. “Op koopavonden of zaterdagen zie je hier de mensen met volle tassen binnenlopen om even een kaarsje op te steken.” Het bewijs staat opgestapeld in het smalle halletje bij de ingang: kartonnen dozen vol opgebrande kaarsenstompen.

Vanzelfsprekendheid

Noord-Brabant en religie: om de relatie tussen die twee te zien en te proeven hoef je niet op zondagochtend naar de Sint-Janskathedraal in ’s-Hertogenbosch. Om je heen kijken in de Bredase Ginnekenstraat op een doordeweekse ochtend volstaat – nee, zegt misschien nog méér. Religie in Brabant, dat is vanzelfsprekendheid, alledaagsheid. Wie niet goed kijkt, loopt er achteloos aan voorbij. Wie er oog voor heeft, ziet dat religie overal is. Overal in verweven, met een losse slag. Zichtbaar: de jonge moeder met hoofddoek zal je ongetwijfeld vertellen dat ze moslima is. Maar ook onzichtbaar: grote kans dat die oudere dame op haar fiets katholiek is, nog grotere kans dat ze er in één adem aan toe zal voegen: “Van huis uit.”

En wat zal de barman zeggen in het café waar we een plaatsje gezocht hebben, als we hem vragen naar zijn geloof? Een café van een klassiek Brabants genre, namelijk eentje pal tegenover de kerk – in dit geval de Bredase Antoniuskathedraal – maar met modern interieur. De barman type hipster, knotje in het haar, volle baard. Misschien noemt hij zich zenboeddhist, of niet-gelovig-wel-spiritueel, of wie weet vrijzinnig-protestants, waarom ook niet. De smaken zijn eindeloos, ook in Brabant, ooit een katholiek bastion. Het pas verschenen boekwerk Zin in Brabant(waarover verderop meer) portretteert een bonte stoet Brabantse gelovigen: boeddhisten, Jehovah’s getuigen, hare krisjna’s, vrijmetselaars, natuurlijk ook katholieken, moslims, heksen, sjamanen, ga zo maar door.

“Toen ik hier kwam wonen viel me meteen op hoe veel kerken er hier zijn, maar ook synagogen, moskeeën, alles”, zegt ook freelance fotograaf Ramon Mangold (1980). Fluisteren hoeft niet meer, hij moet zelfs wat harder praten om boven het gerochel van de cappuccinomachine uit te komen. Vlot en opgewekt vertelt hij zijn verhaal. Geboren en getogen in Zeeland, in een katholiek gezin – daar allerminst een vanzelfsprekendheid – verhuisde Mangold als achttienjarige naar Breda om fotografie te gaan studeren aan de kunstacademie Sint-Joost. Onder de indruk van de religieuze verscheidenheid en levendigheid in zijn nieuwe woonplaats, vatte hij het plan op om die vele gebedshuizen in zijn stad te gaan fotograferen als eindexamenproject. De examencommissie schoot het af: te veelomvattend, te ongericht.

Kneuterigheid

Toch liet het idee Mangold niet los. “In 2006 werd in de Antoniuskathedraal hier tegenover een nieuwe bisschop gewijd, monseigneur Van den Hende. Toen dacht ik: als ik er nog iets mee wil, moet ik het nu doen. Dus ik heb me aangemeld als persfotograaf en ben maar gewoon foto’s gaan maken van de wijding. Ik was onder de indruk van de grootsheid, de grote hoeveelheid priesters en bisschoppen uit de hele wereld die aanwezig was. Ik kende het katholicisme natuurlijk vooral uit mijn Zeeuwse dorpsparochie. Hier voelde ik iets van de levendigheid van de wereldkerk.”

Zo kwam de gewenste focus in zijn project: zijn onderwerp werd ‘katholicisme in Brabant’. Hoe veelomvattend ook dat thema was, zou hij echter snel ontdekken. “Een week na de bisschopswijding stond ik bij een brommerclub in Mierlo waar de brommers werden ingezegend door de plaatselijke pastoor. Zo is het balletje gaan rollen.” En het rolt nog steeds, allang niet meer als eindexamenproject. De meest uiteenlopende kerkelijke activiteiten bezocht Mangold in praktisch ieder dorp en gehucht in de provincie: missen, processies, bedevaarten, huwelijken en begrafenissen, priesterwijdingen. Ook ging hij mee met groepsreizen van Brabantse parochies of bisdommen naar het buitenland: met ouderen naar Lourdes, met jongeren naar de Wereldjongerendagen.

Volgend jaar is hij tien jaar bezig met zijn project, en hoopt hij het te bezegelen met de uitgave van een fotoboek. Een keuze maken uit de ontstellende hoeveelheid foto’s zal nog een bittere pil zijn. “Het mooiste vind ik zelf de foto’s waaruit de Brabantse kneuterigheid spreekt. Dat bedoel ik niet negatief. De pastoor die op de fiets bij de bakker aankomt, een wijwateremmer in de hand, om daar de broodjes te zegenen voor het feest van Sint-Hubertus. Daar kan ik enorm van genieten. Geen poeha, niemand die er raar van opkijkt. De pastoor zegent de broodjes, terwijl de kalender met naaktmodellen van de bakker ook gewoon nog aan de muur hangt. Aan beide kanten wordt er niet moeilijk over gedaan.”

Warme kerk

Ja, dit fotoproject heeft zijn geloof absoluut verdiept. Als tiener in Zeeland was het, zoals bij zovele leeftijdsgenoten, lauwer geworden. Op de gebruikelijke kritische vragen kreeg hij nauwelijks bevredigend antwoord. Maar in dat veelkleurige katholieke Brabant kon hij er vrijmoedig over praten. “Dan kon ik zeggen: hé, jij draagt een boordje, vertel eens: hoe zit dat nou met dat stukje brood dat in het lichaam van Jezus zou veranderen? Dat leverde boeiende, heel open gesprekken op, van mens tot mens. En als zo’n priester het zelf niet wist, kon hij me wel weer naar iemand anders doorverwijzen. Ik ontmoette zo veel mensen, die ook hun vragen en twijfels hadden, maar toch ook heel enthousiast in met hun geloof bezig waren. Dat gevoel van gemeenschap is de kracht van het Brabants katholicisme. Het is een heel warme, verwelkomende kerk.”

“Ik weet het, dat strookt niet met het beeld dat veel mensen hebben van de katholieke kerk. Dat is tamelijk pessimistisch: het oude goedmoedige volkskatholicisme verdwijnt uit Brabant, zo is het idee, en wat overblijft zijn een paar conservatieve heilige-restkerken, met starre pastoors. Als je het me tien jaar geleden had gevraagd, had ik dat ook gezegd. Maar ik weet nu dat dat beeld niet klopt. Natuurlijk, er zitten op zondag minder mensen in de kerk dan vroeger. Maar bij elkaar opgeteld zijn er toch heel wat, en bovendien: we moeten niet alleen bezig zijn met hoofden tellen op zondagochtend. Er gebeurt zo veel meer. Nieuwe dingen, oude dingen die nieuw leven zijn ingeblazen, dingen die al duizend jaar zo gaan. Er zijn plekken van strakke, verzorgde liturgie, maar ook carnavalsmissen. Pas nog was ik bij een Oktoberfestviering. Een mis in een tent, tussen de mensen in lederhosen, met een collecte in bierpullen. Dat is kerkzijn met een knipoog. Maar tussen alle vrolijkheid waren er wel degelijk ook momenten van bezinning, van dankbaarheid.”

“Vaak is het echter veel bescheidener. Ik was laatst bij een jong stel dat hun huis liet inzegenen door de kapelaan. Een klein gebaar, niemand die het ziet. Alleen twee mensen en een kapelaan, en in dit geval een fotograaf die er omheen loopt. Dat intieme heeft het geloof ook. Iemand die even bidt voor het eten. Of een kaarsje brandt in de Sint-Joostkapel tijdens het winkelen. Dat is allemaal heel klein. Maar al die kleine dingetjes bij elkaar maken een groot geloof. Veel mensen zijn zich daar nauwelijks bewust van. ‘Zo doen we dat altijd, dat is toch niet bijzonder?’ Door te fotograferen kon ik meer de blik van de buitenstaander aannemen en laten zien dat het wél bijzonder is.”Login om meer te lezen

Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda