FacebookTwitterLinkedIn
donderdag, 03 December 2015 11:36

Christa Anbeek: 'Lijden maakt je leven niet minder waardevol'

Christa Anbeek: 'Lijden maakt je leven niet minder waardevol' Tekst: Theo van de Kerkhof Beeld: Jedi Noordegraaf

Het noodlot ging niet aan het leven van theologe Christa Anbeek voorbij. Toch getuigt zij van hoop en levensmoed. Opmerkelijk aan het christendom is dat het precies op de pijnpunten van het leven gaat zitten, blijkbaar gebeurt daar iets. Ze wil niet romantiseren, maar: “Lijden maakt je leven niet minder waardevol. Een leven met alleen maar geluk, succes en mooiigheid is echt niet kostbaarder.” Aflevering 4 in de serie ‘het credo’ over lijden en dood.

Maak van je leven een kunstwerk, adviseert de filosofie van de levenskunst. Prachtig, maar het echte leven is vaak anders. Daar vragen mensen zich soms af hoe ze na de ochtend de avond zullen halen. Niet levenskunst, maar Overlevingskunst is dan geboden. Dat was wat Christa Anbeek (1961) persoonlijk ondervond.

Begin jaren tachtig, als jong theologiestudent, verliest ze haar moeder. In datzelfde jaar overlijden haar vader en broer door zelfdoding. Die ervaring, het refrein in haar leven, doet haar christelijke wereldbeeld op zijn grondvesten schudden. Een zoektocht naar herstel van levenshouvast begint. Dat voert haar onder meer langs het pad van de zenmeditatie, maar ook over intellectuele hoogvlaktes: ze schrijft een proefschrift over de dood in het boeddhisme en het christendom.

Dan, jaren later, in 2006, slaat het noodlot opnieuw toe als plotseling haar levenspartner overlijdt. Opnieuw voelt ze de noodzaak tot een soort pelgrimage, een zoektocht naar de diepere zin in dood en leven wat resulteert in het boek Overlevingskunst.

Inmiddels zijn we bijna tien jaar verder. Anbeek is bijzonder hoogleraar remonstrantse theologie aan de Vrije Universiteit en hoofddocent aan de Universiteit voor Humanistiek. Lijden, dood en verlies zijn nog steeds ‘haar’ thema’s, maar tegelijk getuigt ze van levensmoed en levensbeaming. “Een kwestie van karakter, of gewoon een gelukkige jeugd gehad”, zegt ze lachend. Niet dat haar levensmoed nooit wankelt: “Zo’n bericht over de zelfdoding van Joost Zwagerman hakt er wel in. Juist omdat hij zich zo verzette tegen suïcide. Trouwens veel mensen raakt dat. Ik heb als geestelijk verzorger in de psychiatrie gewerkt. Iedere zelfdoding was weer een aanslag op de draagkracht van de achterblijvers. ”

We spreken over het vierde artikel van de geloofsbelijdenis (zie kader, blz. 27) waarin lijden en dood van Jezus centraal staan.

In het centrum van het christelijk geloof staat een kruis. Waarom is dat zo belangrijk?

“Opmerkelijk aan het christendom is dat het precies op de pijnpunten van het leven gaat zitten. Het zegt: daar waar alles stuk liep, is iets heel bijzonders gebeurd. Dat is de grondervaring van het christendom. In het boeddhisme staat ook het lijden centraal. Maar dan vooral als iets wat we te overwinnen hebben. Uiteindelijk overstijgt Boeddha het lijden. Dat kun je van Jezus misschien ook wel zeggen in de opstanding. Maar toch: in het christendom blijft er iets schuren. Waar in het boeddhisme de glimlachende Boeddha centraal staat, plaatst het christendom het kruis.”

En ‘geleden onder Pontius Pilatus’. Vanwaar die verwijzing naar zo’n min of meer toevallige historische figuur?

“Blijkbaar wilde men Jezus in de tijd plaatsen en benadrukken: het gaat hier om een werkelijk geleefd leven. Als het Jezusverhaal alleen maar een mythische vertelling was, zou het voor mij toch minder waarde hebben. Hoe het ook precies zit met Jezus’ goddelijke natuur, hij was in ieder geval een echt mens van vlees en bloed. Met hem kunnen wij ons identificeren. Hetzelfde geldt voor de weg naar bevrijding van Boeddha: ondanks alle mythevorming eromheen, die weg is gebaand door een echt mens.”

Wat is de waarde van de geloofsbelijdenis voor ons leven nu?

“Het gaat mij niet om de leerstelligheid van de belijdenis. Ik ben niet zo geïnteresseerd in abstracte waarheden waarin je vervolgens moet geloven. De belangrijke waarheden over het leven zijn altijd verbonden met concrete levenssituaties. Ik denk dat ook onder dogmatische teksten uiteindelijk diep menselijke ervaringen schuil gaan. Ik probeer In mijn werk een brug te slaan tussen theologische thema’s (God, schepping, verzoening) en de levenservaring van mensen. Ik pendel op en neer tussen de theologie en het echte leven.”Login om meer te lezen

Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda