FacebookTwitterLinkedIn
  • VOLZIN 2019: NUMMER 1

    VOLZIN 2019: NUMMER 1

      Volzin organiseerde in samenwerking met Tilburg University een schrijfwedstrijd. Thema was: ‘Kunst
    02 januari 2019 - Lees meer
maandag, 16 November 2015 11:11

Stilte smeedt ons samen

Dodenherdenking in stilte. Dodenherdenking in stilte. Tekst: Stefan Franz

Een van de belangrijkste vragen die we ons als Nederlanders kunnen stellen, is wel deze: wat heeft onze natie voor zin? Op sleutelmomenten in de geschiedenis beantwoorden overheid en burgers die vraag door middel van nationale rituelen. De Nederlandse identiteit blijkt zich bij voorkeur te ontvouwen in stilte.

Ellende verbroedert. Rampen en oorlogen vormen voor een volk een beproeving die men samen doorstaat. Ze vormen een reden om nader tot elkaar te komen. De Tweede Wereldoorlog gaf ons een duidelijke gezamenlijke vijand. Maar tegenwoordig, nu wij in Nederland al jaren in vrede leven, is hier eigenlijk geen sprake meer van. Nederlanders hebben elkaar op dit moment niet nodig om een bezetting te doorstaan of een hongerwinter te overleven. Voor solidariteit hebben we het veel te goed. De saamhorigheid van de oorlogsjaren verwaterde, zelfontplooiing nam de plaats in van gezamenlijke overleving, ‘wij’ veranderde in ‘ik’. De consumptiemaatschappij moedigt dit individualisme aan. Het zal standhouden zolang burgers zich liever omringen met luxeproducten dan met elkaar.

Een hutspot
Toch hebben we als Nederlanders sinds de Tweede Wereldoorlog een waardevolle traditie in stand weten te houden: de jaarlijkse Nationale Dodenherdenking, die wordt georganiseerd door het Nationaal Comité 4 en 5 mei. Tijdens deze herdenking worden de burgers van dit land ondergedompeld in vermeende nationale waarden – tolerantie, solidariteit en vrijheid met name. De toespraken en de media staan er bol van. Scholen ontvangen passend lesmateriaal dat dezelfde geest ademt. Met de oorlogsslachtoffers als uitgangspunt bezinnen wij op dit alles gedurende twee minuten stilte, die tevens de afsluiting van dit ritueel vormen. Voor even overkomt de deelnemers aan het ritueel een sprankje verbondenheid, overigens waarschijnlijk maar een fractie van het gevoel van verbondenheid dat Nederlanders tijdens de oorlog kenden.
Vorig jaar deed ik ten behoeve van mijn masterthesis Religie en Ritueel onderzoek naar de Dodenherdenking. Op 4 mei 2014 was ik aanwezig op de Dam. Daar werd mij duidelijk dat de toespraken en het jaarlijks wisselende thema van de herdenking een soort hutspot vormen. Ingrediënten daarvan zijn zowel herinneringen aan de oorlog als vraagstukken die voortkomen uit de actualiteit. Zo werd dit jaar het vluchtelingenprobleem aan de orde gesteld. De Tilburgse hoogleraar Maurice Adams schreef een ‘verdiepende tekst’ met veel aandacht voor het jaarthema 'vrijheid' (na te lezen op www.4en5mei.nl). Hij verzoekt ons om solidair te zijn met wie naar Europa vluchten: “Op het eiland Lampedusa, de ‘drempel van Europa’, arriveren momenteel nog bijna dagelijks vluchtelingen op zoek naar een beter leven; daarbij sterven er ook iedere dag. Zien we dit als onze zorg en verantwoordelijkheid? Of beschouwen we het meer als de nevenschade (collateral damage) van een keuze die mensen op de vlucht nu eenmaal zelf maken?” De schrijnende foto, enkele weken geleden, van het aangespoelde Syrisch-Koerdische jongetje Aylan Kurdi sloot perfect op deze woorden aan, al heeft deze foto natuurlijk een veel grotere impact dan een geschreven tekst. Europeanen kwamen na het zien van de foto spontaan in beweging, gingen vluchtelingen ophalen bij de grens en namen ze zelfs in huis.
Ook in Nederland horen we nu positieve geluiden ten opzichte van de vluchtelingen: volgens opiniepeiler Maurice de Hond was vorige maand 13 procent van de Nederlanders bereid om een vluchteling in huis te nemen. Desondanks steeg de PVV wegens onvrede onder de kiezers over de vluchtelingenstroom diezelfde maand in de peilingen naar 29 zetels. Het vluchtelingenprobleem doet een beroep op onze tolerantie en solidariteit: kernwaarden van onze identiteit. Maar we worden vooral geraakt in onze belangrijkste waarde: vrijheid. Want als ergens buiten Nederland de vrijheid wordt geschaad, staat ons land klaar om het goede voorbeeld te geven. De ramp met vlucht MH17, waarbij 196 Nederlanders omkwamen (in totaal verloren 298 mensen het leven ) was dan ook een directe aanval op de door ons gekoesterde vrijheid. We hadden opeens een vijand. De Russen werden door het Westen aangewezen als daders. Hadden zij zich eerder dat jaar door het inlijven da Krim ook al niet van hun agressieve kant laten zien?
Login om meer te lezen

Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda