FacebookTwitterLinkedIn
  • VOLZIN 2019: NUMMER 1

    VOLZIN 2019: NUMMER 1

      Volzin organiseerde in samenwerking met Tilburg University een schrijfwedstrijd. Thema was: ‘Kunst
    02 januari 2019 - Lees meer
woensdag, 23 September 2015 09:30

'Erken dat het leven irrationeel is'

Tekst: Cees Veltman. Beeld: Martine Sprangers Tekst: Cees Veltman. Beeld: Martine Sprangers

"Dit is een van de diepste literaire werken die we bezitten", zegt Patrick Chatelion Counet, algemeen secretaris van de Konferentie Nederlandse Religieuzen en bijzonder hoogleraar De Bijbel in de Nederlandse cultuur aan de Universiteit van Amsterdam over 'Onder de vulkaan'.

'Dit boek over het verschrikkelijke, trekt aan en stoot af. Het is geen fijn boek om te lezen. Dat heb ik ook gezegd toen ik de Malcolm Lowry-lezing mocht houden in Amsterdam. De hoofdpersoon, een Britse ex-consul, leeft dag in dag uit in het verschrikkelijke en kan daar niet van loskomen. Ook niet met drank. De oorlogservaringen in Engeland die hij in zijn jeugd meekreeg en het verlies van zijn vrouw houden hem in de hel. Hij begon het boek te schrijven in 1934. Pas in 1947 was de definitieve versie klaar. Het is onvoorstelbaar intrigerend geschreven. Het lokt bijna uit tot drankzucht, maar het meest fascinerende is dat Lowry aanraakt wat voor elk mens van belang is: het voortdurend willen ontsnappen aan de verschrikkelijke waarheid van de vergankelijkheid. We kunnen immers niets vasthouden van wat mooi en waardevol is. Dat we uiteindelijk op alle fronten verliezen, verstoppen we in het dagelijks leven door het alsmaar te negeren. De consul wil het niet negeren.

Het boek heeft veel lagen. Dat is het meest aantrekkelijke eraan. Bij herlezing voert elke zin me weer naar andere gebieden waar ik meer van wil weten. Het is ook voor honderd procent een religieus boek. Lowry heeft goed door dat ons bestaan wordt gekenmerkt door iets wat godsdienstwetenschappers zoals Rudolf Otto het numineuze noemen. Dat is het heilige waaromheen het leven zich afspeelt. Het numineuze kenmerkt zich door een grote mate van irrationaliteit. De consul omarmt het irrationele en probeert het verschrikkelijke niet op te lossen of er een zin aan te geven. Hij vindt de vergetelheid niet in drank, maar wordt voortdurend geconfronteerd met een onbegrijpelijk verleden dat hij overigens niet wil begrijpen. Otto zei: 'Ein begriffener Gott ist kein Gott.' We moeten niet proberen het goddelijke te begrijpen, want dan gaat het goddelijke eruit weg.

Zo valt er ook weinig te begrijpen van het leven van de consul, want er zit niets rationeels aan. Het is wel rationeel om te erkennen dat het leven irrationeel is, maar dat is niet iets wat we in de moderne tijd willen. We gaan er nu vanuit dat uiteindelijk alles verklaard zal worden, met de 'theorie van alles' waar Stephen Hawking een stempel op wil drukken. Maar lees dit boek en dat geloof is voorbij. Waarom de dingen ons overkomen zoals ze ons overkomen, daar zit niks rationeels in. Het boek zet je op het spoor dat achter het leven het heilige, het verschrikkelijke, het numineuze schuilt.

Door de aanslagen van 9/11 in 2001 werden we geconfronteerd met het verschrikkelijke. Dat is het moment waarin de consul voortdurend wil vertoeven. Dat heeft iets heroïsch. Nu we wat meer afstand hebben van 9/11, zien sommigen er bijna de schoonheid van in en maken er iets subliems van om het gevoel van het verschrikkelijke kwijt te raken. We zetten ons leven voort en doen alsof er geen verlies en vergankelijkheid zijn. De meeste mensen lukt dat, maar volgens Malcolm Lowry is dat een verschrikkelijke vergissing."

Malcolm Lowry. Onder de vulkaan. De Bezige Bij, 528 blz., € 7,- E-book € 5,-

lowry

Login om meer te lezen
Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda