FacebookTwitterLinkedIn
  • VOLZIN 2019: NUMMER 1

    VOLZIN 2019: NUMMER 1

      Volzin organiseerde in samenwerking met Tilburg University een schrijfwedstrijd. Thema was: ‘Kunst
    02 januari 2019 - Lees meer
maandag, 21 September 2015 09:46

Breekbaar als een zeepbel

Tekst: Agnes Grond Tekst: Agnes Grond

Breekbaar is het leven, zo breekbaar als een zeepbel. Kwetsbaar zijn we in ons lichaam, maar vooral ook in onze ziel. "Als je liefhebt, zet je jezelf op het spel", schrijft Agnes Grond. "Eigenlijk op elk moment. Als je jezelf geeft, kun je dat nooit meer ongedaan maken. Liefhebben is jezelf eindeloos kwetsbaar maken. Daarom zijn liefde en pijn zo onafscheidelijk." Een essay over kwetsbaarheid en haar onvermijdelijke keerzijde.

Ze was piepklein en de eerste nacht na haar geboorte deed ik geen oog dicht. Niet dat ze alsmaar huilde, nee, het deerntje was verwonderlijk stil. Juist dat. Er zou toch niet iets vreselijks met haar zijn...? Dommelde ik wel even in, dan droomde ik dat ik haar buiten had laten staan. Dat ik dat kleine, broze, aan mijn zorg toevertrouwde mensje, zomaar ergens was vergeten.

Niet lang voordien had ik Silent Spring van Rachel Carson gelezen – over de toen nog dreigende ecologische crisis. Dat had me als aanstaand moeder meer dan normaal aangegrepen. Ik begreep dus al dat moederschap meer was dan luiers wassen. Maar hoe verschrikkelijk kwetsbaar je wordt, snapte ik pas na die eerste nacht. En dat de scheidslijn tussen geluk en ongeluk flinterdun is, en dat je niets in de hand hebt, begreep ik toen een van mijn allerliefste vriendinnen een half jaar later een zoontje kreeg met een open ruggetje dat na een aantal maanden stierf. Zo is dus het leven, breekbaar als een zeepbel. En hoe meer je liefhebt, hoe kwetsbaarder je wordt.

Niets loffelijks dus aan kwetsbaarheid, vindt de Amerikaanse filosofe Martha Nussbaum, en het enige dat je kunt doen is je zo veel mogelijk ertegen wapenen. Tegelijk zegt zij ook dat een onkwetsbaar leven een verarmd leven is. Hoe zit dat?

Breekbare liefde

Kwetsbaar zijn betekent dat je gekwetst kunt worden. En wie is daar niet bang voor? Kwetsbaarheid is tegelijk inherent aan het leven. Alles wat leeft wordt geboren, ontwikkelt zich en sterft. We zijn kwetsbaar in onze incarnatie, onze huid is wonderlijk dun, onze botten breekbaar, over organen en hersenen maar niet te spreken, en het proces van celdeling is zo ingewikkeld dat het je verbaast dat dat meestal wél goed gaat. Een mens is kwetsbaar en als je ziek, gehandicapt of oud bent, ben je dat nog meer. Leven, las ik ooit, is een seksueel overdraagbare ziekte met dodelijke afloop. Daarnaast zijn onze fragiele lijven ook niet opgewassen tegen al het bedoelde of onbedoelde geweld in deze wereld. En al trek je je terug in je schuttersputje, al slik je potten vol vitamines en voedingssupplementen, risico's en ouderdom kun je niet ontlopen. Je kunt je kwetsbaarheid dus maar beter aanvaarden, een gedachte die in deze cultuur van winnaars en dikke ikken niet direct populair is.

Maar niet alleen in ons lijf zijn we kwetsbaar, we zijn dat vooral in onze ziel. Iedereen wordt wel ooit gekwetst in de liefde, in zijn vertrouwen, in zijn verlangen. Liefde is breekbaar. Je aanbedene kan weggaan, doodgaan of je afwijzen. Daar kun je je met geen mogelijkheid tegen wapenen. Als je liefhebt, zet je jezelf op het spel. Eigenlijk op elk moment. Als je jezelf geeft, kun je dat nooit meer ongedaan maken. Liefhebben is jezelf eindeloos kwetsbaar maken. Daarom zijn liefde en pijn zo onafscheidelijk.

Dan maar niet liefhebben? Je pantseren? Het is een keuze die je kunt maken, maar wel een schrale. "Al te krampachtige pogingen om aan verdriet te ontkomen", schrijft Nussbaum, "vernietigen uiteindelijk ons vermogen om geluk te ervaren." En wie wil dat nu?

Tekens van menselijkheid

Iemand je vertrouwen schenken is hetzelfde. Ook vertrouwen kan op elke mogelijke manier beschaamd worden. Dan maar ophouden om elkaar te vertrouwen? Dezelfde Nussbaum schreef ooit dat als "mensen niet meer in hun wereld en haar mensen vertrouwen, de samenleving haar menselijkheid verliest en daarmee ophoudt te bestaan". De meeste aangrijpende illustratie daarvan is het verhaal van Primo Levi over Auschwitz. Daar waren de mensen geen mensen meer, maar levende doden. Niet omdat ze graatmager waren, maar omdat ze alleen nog vochten voor eigen overleven – "eet je brood en als je kunt ook dat van je buurman". En wat mensen nu juist tot mensen maakt, schreef Levi, is dat je elkaar aankijkt, helpt, van elkaar houdt en elkaar vertrouwt. Zelf speurde hij voortdurend naar zulke tekens van menselijkheid, omdat die "laten zien dat er nog een rechtschapen wereld buiten de onze bestond". Als hij ze zag, voelde hij zich weer een beetje levend, verlangend om mens onder mensen te zijn. Dat hopeloze verlangen deed pijn en toch bleef hij speuren naar menselijkheid, want hij wist dat alleen dat hem kon redden. Zelfs in die uitermate onveilige omstandigheden bleef hij geloven in het goede en durfde hij zich open te stellen voor wat er rondom gebeurde.

Waarom kon hij dat toen wel en zijn wij er vaak bang voor? Waarom verschuilen we ons soms achter grappen, grote woorden en veel spullen, bang om weerloos te zijn en iets van onszelf te laten zien? Sommige mensen houden altijd hun mening, hun vreugde en woede binnen, schenken anderen nooit zomaar vertrouwen, kiezen altijd de veilige weg van de meerderheid en sommigen praten alleen maar in de tweede of derde persoon over zichzelf. Hoe doen zij het, vraag ik me wel eens af, als het gaat om overgave? Hoe reageren zij als zij het leven moeten loslaten? Hoe kunnen zij voor een ander in nood van betekenis zijn?

Want zoals je alleen maar vertrouwen kunt geven als je zelf betrouwbaar bent, kun je alleen echte aandacht en toewijding voor een ander opbrengen als je zelf ontvankelijk bent. Mensen, die zich geharnast hebben tegen de pijn en de vreugde van het leven, kunnen onmogelijk nog de pijn van een ander voelen. En kunnen ook 'grote monden' zonder woorden zijn? Niets maakt zo weerloos als woordeloos zijn terwijl echt luisteren en echte ontmoeting dat juist soms vragen.

Login om meer te lezen
Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda