FacebookTwitterLinkedIn
maandag, 24 August 2015 09:12

Kippenvel in het godshuis

Tekst: Bert van der Kruk Beeld: Frank Penders Tekst: Bert van der Kruk Beeld: Frank Penders

Van Kerkennacht tot Musica Sacra – tijdens evenementen en festivals zoeken mensen hun 'kippenvelmomentje'. "We zitten in een belevingscultuur hè."

Onder de Domtoren delen jonge mensen waxinelichtjes uit aan voorbijgangers. De Dom is open, zeggen ze erbij. Welkom. Sommige passanten nemen het lichtje in ontvangst en lopen ermee naar de monumentale kerk. Bij de ingang hangt een spandoek met de tekst Night of Light. Binnen markeren brandende lichtjes op de vloer een pad naar een groot kruis, dat dankzij een gerichte spot rood oplicht in de duistere kerk.

Aan de voet van het kruis plaatsen mensen hun lichtje. Daarna zetten ze zich neer in een van de banken, vaak het hoofd licht geneigd naar boven. Of ze schuifelen de kerk weer uit. Ondertussen speelt een pianist stemmige muziek op de vleugel. Zo simpel kan het dus zijn. Een vrouw loopt de kerk uit en laat met een klein zuchtje weten dat ze het indrukwekkend vond. Wat haar aansprak? "De ongedwongenheid, de openheid."

We zijn beland op de Kerkennacht van Utrecht, een ietwat misleidende term voor een avondvullend programma in twintig kerken in de Domstad. Ook op andere plekken in het land gooien kerken hun deuren open in het weekend waarin de langste dag van het jaar valt. Het misleidende schuilt in het feit dat bij het invallen van de echte duisternis, tegen elven, de Kerkennacht alweer voorbij is.

Tour de Sjans

Geïnspireerd door de grootste wielerronde ter wereld, die begin juli in Utrecht startte, hebben de kerken hun eigen Tour van de Ziel uitgezet. Met een proloog in de vorm van een Preek van de Leek en een Groot Utrechts Kerkdictee en – een dag later – een avond waarop de kerken hun deuren open zetten met muziek, kunst en speciale presentaties.

En dus beklimmen we even later de toren van de middeleeuwse Buurkerk, achter een vrijwilliger van het klokkenluidersgilde aan. Er zijn vier andere belangstellenden. Suster Bertken zat hier ruim vijftig jaar als kluizenares opgesloten in haar cel, leren we. De mystica gaf haar naam aan de jongste klok: Bertken luidt mijn naam, mijn buur steeds toegewijd. We dachten dat we zelf ook mochten klokkenluiden, maar dat bleek een misverstand. "Kom op zeg."

Als we weer beneden zijn, wachten er opnieuw vier bezoekers. Het is gaan regenen, ook dat nog. Op zoek naar wat meer spektakel besluiten we de Doopsgezinde Kerk te bezoeken, alwaar cabaret gaande moet zijn. Helaas, we zijn te vroeg. Ruim twintig mensen luisteren naar een blokfluitconcert. Als even later vroegbarokke sonates klinken, onder het motto Tour de Sjans, komen er meer mensen binnen. De sfeer wordt luchtig, jonge vrouwenstemmen zingen: "Laten we lekker naar buiten gaan en onze zorgen vergeten."

Te gemakkelijk

In de hal wacht Teije Bakker, voorzitter van de kerkenraad. Waarom de doopsgezinden meedoen? "Vanwege de openheid. Wij zijn een schuilkerk, je loopt er zo aan voorbij, zelfs mensen uit de buurt zijn er onbekend mee. Terwijl we hier al sinds 1773 zitten. Wij vinden het belangrijk dat mensen op hun eigen moment iets kunnen oppikken uit onze traditie. Als ze eenmaal in de ruimte van de kerk zijn, voelen ze zich snel opgenomen. Het gesprek komt daarna vanzelf wel."

Ook in de poort van de oud-katholieke kerk staat een functionaris te wachten, herkenbaar aan het priesterboordje. Op de achtergrond klinkt trompetmuziek. Priester Bernd Wallet verzucht dat het eigenlijk "te gemakkelijk" is, die muziek. "Maar ja, we zijn kerk, geen muziektempel. We zeggen niet: hier heb je een podium, doe maar iets leuks. We willen uitdrukken dat schoonheid ons naar God leidt. Maar het is wel een zoektocht hoor. Straks komt er een dichter, dan zal het wel wat meer gaan schuren – want dat is eigenlijk de bedoeling."

Net als het cabaret, zullen we ook de dichter mislopen – dat is het nadeel van dergelijke programma's, je mist altijd het meeste –, want we willen naar de Nicolaikerk. Daar luisteren zo'n veertig mensen in een nagenoeg donkere kerk naar sopraan Paulien van der Werff die liederen van Hildegard von Bingen zingt. De devote sfeer wordt slechts verstoord als enkelen, bedremmeld haast, onder het concert de kerk binnen schuiven. Ze voelen: hier gebeurt iets. Buiten is het laatste licht van de langste dag nog net zichtbaar.

Kippenvelmomentje

Werend Griffioen, een van de drijvende krachten achter de Utrechtse Kerkennacht, is een paar dagen later pas bijgekomen van alle inspanning. Er zaten zeker 'toppertjes' in het programma en mensen hebben ervan genoten, maar het klopt dat de belangstelling wat tegenviel. Een schatting is lastig, misschien 2000 bezoekers? Er zijn in de Domstad, zeker in deze zomer, nu eenmaal veel concurrerende activiteiten. Uit eerder onderzoek blijkt dat de helft van de Kerkennachtbezoekers zelden een kerk van binnen ziet.

Griffioen: "Om aantrekkelijk te zijn, moet je bijzondere dingen uithalen. Een programma as usual met een koortje en een rondleiding, is niet bijzonder genoeg. Er moet echt wat te beleven zijn. We zitten in een belevingscultuur, hè." Een van de organisatoren van de Kerkennacht in Amersfoort, predikant Alke Liebich, verwoordde dat verlangen naar bijzondere ervaringen vooraf als volgt: "Ik hoop dat mensen iets moois ervaren, dat ze misschien een kippenvelmoment hebben, dat ze eventjes opgetild worden."

Op veel plekken in het land proberen kerken zo de cultuur op te zoeken en die te verbinden met religie en spiritualiteit. De ene keer ligt daarbij de nadruk meer op de kunsten (onder meer Feest van de Geest, Keiland), de andere keer meer op het religieus-cultureel erfgoed (Terug naar het Begin, Waterland-Kerkenland). Muziek, theater, cabaret en viering zijn onderdelen die vaak terugkeren in de programma's.

Liefst horen daar bekende namen bij; dat vergroot de kans op succes. Zo had het festival Terug naar het Begin in mei onder anderen acteur Hakim, filosoof Coen Simon, Martin Simek, zangeres Nynke Laverman, schrijver Toon Tellegen en dichter Marjoleine de Vos weten te verleiden tot optredens in de oude kerken van Appingedam en omstreken. Ruim 1200 mensen kwamen erop af. De organisatie jubelde na afloop dat "het uitverkochte festival de regio op de kaart heeft gezet".

Login om meer te lezen
Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda