FacebookTwitterLinkedIn
  • VOLZIN 2019: NUMMER 1

    VOLZIN 2019: NUMMER 1

      Volzin organiseerde in samenwerking met Tilburg University een schrijfwedstrijd. Thema was: ‘Kunst
    02 januari 2019 - Lees meer
woensdag, 19 August 2015 15:35

'Levi leert me waartoe we allemaal in staat zijn'

Tekst: Cees Veltman. Foto: Rufus de Vries/ChristenUnie Tekst: Cees Veltman. Foto: Rufus de Vries/ChristenUnie

"De vragen die de Primo Levi zichzelf stelt, maken dit boek heel bijzonder", zegt Carola Schouten (37), Tweede Kamerlid voor de ChristenUnie. De Joods-Italiaanse chemicus en schrijver Levi (1919) overleefde het kamp Auschwitz. In 1987 stierf hij, vermoedelijk door eigen toedoen.

Overlevingsmachine

'In een tussenzin wees een geschiedenisdocent me op Is dit een mens van Primo Levi. Er zijn weinig boeken die me zo geraakt hebben. Het is indrukwekkend en ongelooflijk. Het gaat over zijn gevangenschap in Auschwitz in 1944 en 1945. Bij de titel denk je dat het over de gruweldaden van de nazi's gaat, maar de schrijver stelt zichzelf de vraag: ben ik nog een mens? Als een van zijn barakgenoten op sterven ligt, denkt hij vooral aan diens stukje brood. Wanneer ben je nog een mens? Ben je uiteindelijk bijna niets meer dan een overlevingsmechanisme? Het boek roept ook verwarring op: waar ben je als mens uiteindelijk allemaal toe in staat ten koste van anderen? De een zijn dood was soms de ander zijn brood. Dat overlevingsmechanisme is iets menselijks, schrijft Levi, want alleen op die manier kon hij het kamp overleven. Maar ben je nog een mens als je daar heel ver in gaat? Zo'n kamp kan het complete menselijke uit een mens weghalen.

Dun laagje

Het is bewonderenswaardig hoeveel doorzettingsvermogen Levi had om te overleven, maar hij geeft zelf aan dat de mensen die het niet hebben gered in de kampen, niet minder bewonderenswaardig waren. Auschwitz overleven was niet iemands verdienste. Het is dan ook geen boek dat de kracht van het individu verheerlijkt. Toeval en geluk spelen ook een grote rol. Levi overleefde mede omdat hij in de ziekenboeg werd opgenomen en niet verder op transport werd gesteld. Dat was een transport dat de meesten van zijn medegevangenen niet hebben overleefd.

Toen ik het boek uit had, werd ik niet blijer of positiever over de mens, wel somberder. Levi beschrijft heel rationeel en zonder opsmuk wat er gebeurde in Auschwitz. Dat maakt die harde werkelijkheid nog harder. De vraag komt op: hoe kunnen mensen dit elkaar aandoen? En hoe word je als mens als je al die ellende moet ondergaan? Dat vraag ik me nog steeds af als ik het boek herlees. Het treft me dan elke keer opnieuw. Wat Levi beschrijft, gaat ons voorstellingsvermogen nu te boven. De oorlogsverhalen kennen we wel, want er is veel over de oorlog geschreven. De vragen die de schrijver echter aan zichzelf stelt, maken dit boek heel bijzonder. Door dit boek ben ik toch anders om me heen gaan kijken. Beschaving is maar een dun laagje en dat geldt voor iedereen.

Bewust van vrijheid

Ik ben na lezing wel dankbaarder voor hoe we tegenwoordig mogen leven in Nederland. Het is misschien abnormaal hoe goed we het hier hebben: met vrede, veiligheid en welvaart. Daar zouden we ons beter bewust van kunnen zijn. We moeten blijven strijden voor die vrijheid, want voor je het weet, is die vrijheid er niet meer.

Dit boek blijft actueel, ook omdat er nog steeds oorlog is. We zullen ons steeds alle gruweldaden van de nazi's moeten herinneren. We kunnen elkaar niet genoeg blijven vertellen wat er toen gebeurd is. Ook om de jeugd duidelijk te maken hoe waakzaam we moeten zijn om dit soort zaken verder te voorkomen. Ik heb een zoon van 13 en ik zal hem zeker proberen te bewegen dit boek te lezen."

Primo Levi. Is dit een mens. Meulenhoff, 216 blz., € 12,50.

Login om meer te lezen
Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda