FacebookTwitterLinkedIn
dinsdag, 18 August 2015 09:17

'Het kan niet zacht genoeg zijn'

 Tekst: Bert van der Kruk Beeld: Janpeter Muilwijk Tekst: Bert van der Kruk Beeld: Janpeter Muilwijk

Kunstenaar Janpeter Muilwijk situeert zijn werk vaak in de Hof van Eden. "Het paradijs staat voor onze goede kern. Maar dat goede is heel broos, het wordt steeds verstoord."

Janpeter Muilwijk (55) begint altijd met de nodige moeite aan een nieuw werk. En als het eenmaal af is, kan hij zich er soms danig aan ergeren. Dan ziet hij dat het werk zich anders heeft ontwikkeld dan hij van plan was. "Als ik in een beroerde situatie zit en een harde tekening wil maken, kan die uiteindelijk heel zacht worden. Het gebeurt ook andersom, onlangs nog. Ik wilde een werk maken over intimiteit in de relatie en het werd een naargeestige tekening. Dat vond ik heel confronterend. Ik kan die tekening nauwelijks zien."

In zijn tuinkamer in Middelburg hangt ook zo'n soort werk. Een gezin aan tafel, titel: Waar gaan wij heen? Muilwijk: "Het was mijn intentie om een harmonieus gezin te tekenen. Maar gezien de vraag van waaruit ik werkte, was de thematiek al behoorlijk gespannen. Als je beter kijkt, zie je dat er een strijdje gaande is. De kinderen doen een beetje handje-druk. De tenen zijn verwrongen, gespannen. De man is in zichzelf gekeerd, de vrouw bemiddelt. Het is niet echt plezierig allemaal. Maar wel harmonieus getekend, heel verfijnd; kijk eens naar het hout van die tafel..."

Zijn vrouw wilde het werk graag houden. "Nadat ik het gemaakt had, was er een soort crisis in het gezin, die me duidelijk werd gemaakt door de tekening. Ik had het allemaal getekend, maar wist het nog niet. Dat is het vreemde. Het werk gaat ergens heen, maar je hebt dat niet helemaal in de hand. Dat is maar goed ook, anders wordt het saai en voorspelbaar. Al werkende ontstaat het. Het is een goede reden om een werk te willen voltooien: ik ben zelf ook wel benieuwd wat het gaat opleveren."

Janpeter-Muilwijk Waar-gaan-wij-heen

Waar gaan wij heen?

Goede kern

Het werk van Janpeter Muilwijk gaat vooral over mensen, in hun relatie tot elkaar, tot de natuur en het goddelijke. "Ja, dat zijn toch wel de belangrijkste drie." Vaak situeert hij die mensen in het paradijs, een oord dat hem vanaf zijn vroegste jeugd heeft beziggehouden, zo schrijft hij in zijn boek In Paradisum dat vorig jaar bij een expositie in Kampen verscheen: "O, wat zou ik graag bloot, zonder schaamte, in harmonie met alles om mij heen door het paradijs huppelen."

Zijn vader was beroepsmilitair en werd tijdens de roerige jaren zestig opeens pacifist. Dat was ook voor zijn zoon een hele omslag. "De vader waar ik trots op was, met prachtige pet en strepen, deed zijn uniform uit, trok geitenwollen sokken aan en werd maatschappelijk werker. Een paar jaar later voelde hij de roeping om predikant te worden, in de baptistenkerk. Ook die overgang, van de wat esthetischer protestantse kerk met zijn mooie liturgie naar een lelijk gebouw met slecht geklede mensen, vond ik vreemd. Maar ik zag dat de keuzes integer waren. Ik heb me er nooit van afgekeerd, ik heb er altijd op een vragende manier tegenaan gekeken: waarom is het geloof zo belangrijk dat je je hele leven daarvoor omgooit en de helft van je salaris inlevert?"

In die van religie doordrongen jeugdjaren was het paradijs vooral een concrete plek waar het ooit allemaal echt begonnen was. "Ik had er niet zo'n beste verhouding mee. Wel een mooi verhaal hoor, maar het riep toch ook behoorlijk wat woede op. Ik was kwaad op het onvolmaakte van het paradijs. Zo geweldig was die zonde van Adam en Eva nou toch ook weer niet? En dan al die nadruk op die zonde, alsof wij dat zelf veel beter zouden doen. Nee, dat heeft me altijd geïrriteerd."

Later werd de geschiedenis in de Hof van Eden vooral een poëtisch verhaal. Verbolgenheid maakte plaats voor het besef dat de eigen verantwoordelijkheid van de mens ook zijn goede kanten heeft. De onbevangen erotiek van de tuin der lusten kwam terecht in zijn werken. Weer later werd de paradijstuin beeld van de goede oorsprong van de mens. "Maar dat goede is heel broos, het wordt steeds verstoord", zegt Muilwijk. "Het is dus niet perfect, zoals ik eerst altijd dacht. Juist niet. Maar het is wel goed; het paradijs staat voor onze goede kern."

Hard verzet

De religieuze thema's en vragen nam Muilwijk mee naar de kunstacademie in Kampen. "Ik wilde daar mee aan het werk. Maar dat kon echt niet; het was begin jaren tachtig taboe om christelijke thematiek in te brengen in de beeldende kunst. Dat was echt afgelopen. Er waren overtuigde orthodoxe christenen die dat nog wel als een soort evangelisatie zagen, maar dat had voor mij geen enkele relevantie voor de kunst. Dat vond ik allemaal nogal trullig."

De jonge kunstenaar had geen enkele zin om mee te doen aan het harde, vaak shockerende verzet tegen christelijke waarden in de kunst. "Omdat ik het geloof niet had afgekeurd, maar me er ook niet erg mee inliet. Dat vond ik eigenlijk wel een interessante positie. De enige manier om die christelijke thema's aan te kaarten, was ze te bevragen. Dat paste goed in het postmodernisme. Dus ging ik iets maken over de kruisiging of het paradijs. Maar wel omfloerst, het moest allemaal nog een beetje bedekt..."

Hij herinnert zich een stuk in Hervormd Nederland, waarin Ton Berends van galerie Nouvelles Images de vraag kreeg voorgelegd of er nog religieuze kunst gemaakt werd. Het was halverwege jaren tachtig, Muilwijk was net afgestudeerd. Nee, luidde het antwoord, die tijd was voorbij. Nou ja, er was nog één jonge schilder in Kampen ... " Dat was ik dus. Maar dat was natuurlijk niet waar. Achteraf zie je dat allerlei andere mensen ook gewoon hebben doorgewerkt."

Zachte kant

In zijn werk laat Muilwijk zich leiden door zijn eigen vragen. Maar uiteindelijk wil hij die ook delen met anderen. "Ik werk voor een publiek, ik zie mijn vak als communicatie. De beelden die ik maak, moeten wel naar buiten. Ik zie het als een vorm van luxe dat ik al mijn tijd aan dat kleine oeuvre mag besteden en daarin ruimte vind om na te denken en dingen te maken. Als ik dan tot een bepaalde ontdekking kom, ben ik daar ook wel missionair in. Dat heb ik van mijn vader, vermoed ik."

Login om meer te lezen
Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda