FacebookTwitterLinkedIn
  • VOLZIN 2019: NUMMER 1

    VOLZIN 2019: NUMMER 1

      Volzin organiseerde in samenwerking met Tilburg University een schrijfwedstrijd. Thema was: ‘Kunst
    02 januari 2019 - Lees meer
maandag, 10 August 2015 09:12

Eens messias, nu Judas

Tekst: Tom Engelshoven. Beeld: ANP Foto Tekst: Tom Engelshoven. Beeld: ANP Foto

Begin september treedt U2 op in de Ziggo Dome in Amsterdam (uitverkocht). Jarenlang vormde deze band het meest christelijke bolwerk in de popmuziek. Nu kun je afvragen of zanger Bono Apple niet groter is gaan vinden dan God en zijn bankrekening belangrijker  dan zijn geweten.

Sinds hun oprichting in 1976 (eerst nog onder de namen Feedback en The Hype) zit de muziek van U2 stampvol christelijke symboliek en verwijzingen naar de Bijbel. Citaten uit bijbelboeken als Jozua (denk ook de album-titel The Joshua Tree), Lucas, Mattëus, Openbaringen, Korinthiërs, Ezechiël en Genesis vliegen je in Bono's teksten om de oren. Hij heeft letterlijk gezegd dat de groep eigenlijk een vis in het zand zou moeten tekenen. De vis (ichthus) is symbool van Christus als de visser van mensen. Voor de vroege christenen was ichthus afkorting van het Griekse Iesous CHristos Theou Uios Soter, hetgeen Jezus Christus, Gods Zoon, Verlosser betekent. "Die vis is zichtbaar voor de mensen die er in geïnteresseerd zijn en moet onzichtbaar zijn voor de mensen die er niet in geïnteresseerd zijn", aldus Bono in de geautoriseerde biografie U2 At The End Of The World (Bill Flanagan, 1996). De religieuze lading ligt er zo dik bovenop, dat het bijna vreemd is dat Bono denkt dat deze vis voor niet-geïnteresseerden onzichtbaar zou zijn. In de jaren tachtig sluit de groep haar concerten steevast af met het nummer 40, dat geïnspireerd is op Psalm 40. Met zinnen als 'I waited patiently for the Lord' en 'He set my feet upon a rock / And made my footsteps firm / Many will see / Many will see and hear.'

Heilige Geest

Bono, echte naam Paul Hewson, wordt op 10 mei 1960 in Dublin geboren als kind van een protestante moeder (Iris Rankin, zij sterft onverwachts aan een hersenbloeding als Bono veertien is) en een katholieke vader (Bob Hewson, hij overlijdt in 2001 aan kanker). Bono gaat naar de Mount Temple Comprehensive School, de eerste 'gemengde' school in Ierland, speciaal opgericht om zowel protestantse als katholieke kinderen te onderwijzen. Mount Temple is een baken van progressiviteit, een uniek niet-sektarisch eiland in een zee van katholicisme. Met meer dan honderd leerlingen wordt elke dag 's ochtends en tijdens lunchtijd gezamenlijk gebeden. Hier leren de kinderen, aldus Bono, "wat God in een mensenleven kan doen". Op Mount Temple vinden Bono, David Evans (gitarist The Edge), bassist Adam Clayton en drummer Larry Mullen elkaar in de muziek. Adam Clayton is niet christelijk, maar de andere drie zijn tevens lid van een aan de Pinkstergemeente gelieerde bijbelstudiegroep Shalom, die twee keer per week samenkomt. Er wordt gezongen, gebeden en aanbeden. Bono kan er praten over het verlies van zijn moeder en zijn angsten en twijfels delen met geloofsgenoten. Hier vindt de Heilige Vlam (The Unforgettable Fire), die tijdens menig U2-concert ontstoken wordt, haar oorsprong.

Steve Stockman, geestelijk verzorger aan de Queens University te Belfast, publiceert in 2001 het boek Walk On: The Spiritual Journey Of U2. Aan een journalist van het blad Christianity Today vertelt Stockman: "Toen Bono bij Shalom zat, was er iets unieks aan de hand in Dublin. Er was een Beweging van de Heilige Geest, die zich eenvoudig niet liet ontkennen. Een soort voorzetting van de Jezusbeweging (Jesus Movement), bijna hippie-achtig. Men leefde radicaal volgens de Heilige Geest. Het gaf Dublin iets opwindends. Het was bijna trendy. Bono en Alison (echtgenote Ali Hewson-Stewart, met wie Bono is getrouwd sinds 21 augustus 1982) zaten daar midden in. Ze zijn daar nooit over heen gekomen, hoe hun geloof later ook veranderd is. De wortels van wat zij doen, liggen in wat de Heilige Geest destijds in Dublin deed." We moeten dat van die beweging letterlijk nemen. Bono heeft ooit gezegd: "Leden van de Pinkstergemeente geloven dat de Heilige Geest kan neerdalen en dat je de bewegingen er van kan traceren. Er is een geest neergedaald in 1917, 1918 en dat had allerlei gevolgen. In de tweede helft van de jaren zeventig (toen U2 werd opgericht, TE) was er ook zoiets. Je voelde het gewoon."

Claustrofobische plek

In het begin van hun carrière gold U2 als een christelijke groep. Ze speelden in 1981 op het vermaarde christelijke Britse muziekfestival Greenbelt en hun toenmalige album October werd op de markt gebracht als christelijk album en verkocht in christelijke boeken- en platenwinkels. Opvolger War (1983) werd ook ontvangen als een christelijke plaat, al was het alleen maar vanwege de woorden in het openingsnummer Sunday Bloody Sunday: 'The real battle yet begun/ to claim the victory Jesus won.' Ironisch genoeg had de groep op dat moment al gebroken met Shalom. De bijbelstudiegroep oefende druk uit op Bono, The Edge en Larry om te stoppen met hun zondige rock & roll-bestaan. The Edge: "Ze zeiden: Hoe kan je in christelijke principes geloven en tegelijkertijd in een band zitten? Dat gaat niet samen."

Omdat U2 besluit door te gaan als groep, wordt het drietal – min of meer tegen hun zin – gedwongen Shalom te verlaten. Dit betekent allerminst een breuk met hun gelooft, maar zorgt er wel voor dat het drietal zich meer en meer zal distantiëren van welk kerkelijk instituut dan ook. Waar de leden van de band voor staan, aldus Bono, "laten we zien in ons leven, in onze muziek en in onze optredens". Bono heeft in interviews kerken veelvuldig claustrofobische plekken genoemd. Ook verwijt hij het christendom de gewelddadige tweedeling onder de bevolking in zijn vaderland Ierland. "Overal waar ik kijk zie ik bewijs voor de Schepper. Maar dat zie ik niet in het geloof, dat mijn volk heeft verscheurd. Ik zie Jezus Christus niet als onderdeel van het geloof. Geloof is iets waarbij God verdwijnt en mensen een stel regeltjes verzinnen om de leegte op te vullen."

Met hoorntjes

Dit soort uitspraken, gevoegd bij de ontboezeming dat de leden van U2 "drinken, roken, vloeken en van party's houden", past bij de gigantische ommezwaai die U2 begin jaren negentig maakt in denken en imago. Bono is dan de dertig gepasseerd. Hij wordt van diverse kanten fel bekritiseerd vanwege zijn status als Heilige Boon. Een grap uit die tijd: een popmuzikant sterft en wordt door Petrus door de hemel geleid. Hij ziet daar Bono lopen en zegt: 'Wat een verrassing: ik wist niet dat Bono ook dood is.' Waarop Petrus zegt: 'Nee, joh, dat is God die denkt dat hij Bono is.' Dat de groep in de jaren tachtig steevast komt opdraven voor het goede doel (Live Aid, Amnesty International, Greenpeace) doet hun geloofwaardigheid op den duur ook geen goed meer. Vanaf Achtung Baby (1991) probeert Bono afstand te nemen van zijn rol als rock-Messias. Hij kiest voor de rol van Judas. "Ik heb zo lang voor Jezus gespeeld, daar moet ik even vanaf. Hoe je het ook bekijkt: Judas is een fascinerend wezen, door een misdaad te bedrijven, heeft hij ons Goddelijke Genade geschonken." Bono neemt nu op het podium de gedaante aan van figuren als The Fly en MacPhisto. Duivelse, gecorrumpeerde cartoonfiguren. "Ik heb altijd aan de verwachtingen van de mensen willen voldoen. Op dit moment voel ik het bijna als plicht om de mensen teleur te stellen. Het spijt me dat ik van begin af aan maar één kant van mijn karakter heb laten zien. De egomaniak in mij was er ook altijd. En sommige mensen hebben mij zelfs met hoorntjes gezien."

Anno 2015 willen opvallend veel mensen in de inmiddels vierenvijftigjarige Bono vooral die egomaniak met hoorntjes zien. Bono speelt niet langer de rol van MacPhisto, volgens een opvallende grote hoeveelheid criticasters is hij het gewoon. Een irritante, pretentieuze ijdeltuit die zijn ziel aan de Duivel heeft verkocht. Als de Britse pers hem met dat oordeel confronteert, haalt Bono zijn schouders op: dertig jaar geleden heeft hij zich al met dat soort kritiek verzoend. "Toen vond men ons ook al irritant en was je voor of tegen ons. Toen was het ook al: 'Ik haat die gast, ik wil 'm afmaken.' Dat is nou eenmaal je werk als popmuzikant: verdeeldheid zaaien."

Login om meer te lezen
Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda