FacebookTwitterLinkedIn
vrijdag, 03 April 2015 14:03

Een permanente oase

Een permanente oase Tekst: Nuweira Youskine

Een islamitische geleerde verzuchtte ooit geïrriteerd, dat we vanaf deze aardbol gewoon niet heel veel zinnigs kunnen zeggen over het leven na de dood en of mensen daarom niet eens wat minder vragen over dit onderwerp konden stellen. Zijn wens werd tot op heden niet verhoord, want wie regelmatig de islamitische fora langsgaat, ziet genoeg mensen die tot in de kleinste details willen weten wat er na de dood gebeurt.

Chapel Hill, North Carolina, VS, 10 februari 2015: Deah Shaddy Barakat (23), zijn vrouw Yusor Mohammed Abu-Salha (21) en haar zus Razan Mohammed Abu-Salha (19) worden door hun buurman in het hoofd geschoten. De drie jonge tandheelkundestudenten zijn op slag dood. Bij een wake de volgende dag spreekt de broer van Deah Barakat de volgende woorden: “Zij leefden een leven waarin zij bouwden aan hun uiteindelijke bestemming. Ze zijn nu in de hoogste regionen van het paradijs. Ze zijn thuis. En u heeft geen idee, hoezeer ons dat troost.” Het waren mooie en tegelijkertijd enigszins bevreemdende woorden. Bevreemdend, omdat de berusting zo schril afstak tegen de waanzin van drie zinloos weggerukte, veelbelovende levens. Mooi, omdat er ook bij deze jonge, Amerikaans-Arabische hogeropgeleiden blijkbaar zo’n rotsvast vertrouwen in een betere plek in het hiernamaals was. Geen twijfel: het leven op aarde diende ter voorbereiding op het leven erna.
Dát er een leven na de dood zal zijn, lijkt in de diverse islamitische kringen een constante: ‘ietsisten’ of: ‘hierna houdt het gewoon op’-stemmen zijn zelden te horen. Maar natuurlijk zijn ook de islamitische concepties over het leven na de dood nog omgeven door mysteriën. Want hoe zit het dan precies met die islamitische hemel, het paradijs, de hel? Hoe moeten die opgevat worden – letterlijk, metaforisch? Of gewoon de schouders ophalen en ruiterlijk toegeven dat we het nooit precies zullen weten?
Het standaardverhaal over het leven na de dood in de islam is niet heel verrassend: de mens sterft, waarna hij in het graf wacht tot de Dag van de Opstanding. Elke mens wordt dan gewogen op zijn merites en afhankelijk daarvan richting gloeiend hete hel of richting lieflijke hemel gestuurd. De islam kent geen erfzonde, waardoor in principe elk mens een onbeschreven blad is, in staat om de hemel te bereiken.

Martelaren
Arabist Jan Jaap de Ruiter noemde ooit de dood in combinatie met het martelaarschap een fundamenteel kenmerk van de islam, de “bijna verering van de dood”. Deze bewering is nogal boud – een ingeweven, godsdienstige verering van de dood door martelaarschap komt met name in de sjiitische variant van de islam voor en niet of nauwelijks in de oorspronkelijke doctrines van het dominante soennisme.
Nu zou je natuurlijk in zijn algemeenheid kunnen zeggen dat voor een geloofsgemeenschap die nog sterk hecht aan de notie van een leven na de dood, het einde van het leven op aarde minder zwaar telt dan voor diegenen die ervan overtuigd zijn dat het 'hier en nu moet gebeuren'. Maar de categorische manier waarop de islamitische cultuur vaak met welhaast een voorliefde voor de dood wordt geassocieerd, is nogal twijfelachtig. Wie zo spreekt, ontzegt de ander de heiligheid van het leven te respecteren. Bovendien is het een ontkenning van de realiteit in sommige oorlogsgebieden, waar de hoop op een beter leven in het hiernamaals vaak het enige is wat er aan de lokale bevolking ter schrale troost te bieden is.
Hiermee zij niet ontkend, dat er genoeg islamitische predikers zijn die veel en graag reppen van de noodzaak te strijden en een martelaar voor het geloof te worden. Bloemrijk vertellen ze over de geneugten van het erna beloofde paradijs. Daarin herken je vaak onmiddellijk de gesanctioneerde oorlogsretoriek, die moet zorgen voor het nodige kanonnenvlees en een heldenstatus bij de achterblijvers. En allicht zijn er altijd mensen, die sterven voor een 'nobele zaak' nog altijd prefereren boven een minder glorieus einde in een ziekenhuisbed.

Bovenaardse vrouwen
Hoe dan ook wordt de discussie over het islamitisch hiernamaals op dit moment vrijwel uitsluitend bepaald door een hoofdzakelijk politiek discours: terrorisme - en de daarmee gepaard gaande snelweg richting paradijs en de hemelse maagden. Die laatsten spreken blijkbaar bijzonder tot de verbeelding. Het is één van die zeldzame onderdelen van de islamitische leer die zowel moslims als niet-moslims feilloos weten te duiden: terroristen sterven als 'martelaren voor het geloof' en dat geldt als een rechtstreeks ticket richting de bovenaardse vrouwen. 
Zó aansprekend is dit beeld blijkbaar, dat nog wel eens vergeten wordt dat de Koran nog ontelbaar veel meer plezierigheden in het paradijs belooft. Wat dacht u van groene tuinen, van rivieren van zuiver water, melk, wijn en honing? Geen angst, geen pijn? Van vergeving van al uw zonden door God? Ach, blijkbaar valt alles in het niet, als er zo veel mooie maagdelijke vrouwen op één plek te vinden zijn. Helaas is tot op de dag van vandaag volledig onduidelijk, waarom die 72 maagden met strijders of zelfmoordterroristen geassocieerd worden. Allicht verlaat je door een zelfgekozen dood deze aarde wat sneller en kun je dus ook hopen eerder bij de begeerlijke vrouwen te zijn, maar met een beetje geduld en een ferm geloof kom je er ook wel. Het paradijs wordt namelijk door de Koran aan iedere oprechte gelovige in het vooruitzicht gesteld.
Bovendien geldt ook voor de hemel, dat er geen enkele garantie op succes te geven is. De 72 maagden mogen dan tot mythische proporties zijn uitgegroeid, maar dat het er exact 72 zijn is nog helemaal niet zo zeker. Het getal is niet in de Koran te vinden en is gebaseerd op een overlevering die niet als erg authentiek wordt aangemerkt. En voor de mannen die dan ook wel bereid waren met 70, 45, of zelfs één lieve maagd genoegen te nemen volgde nog meer slecht nieuws. Alle gretige hoop op ongeschonden dames werd compleet de grond ingeboord, toen een paar jaar geleden een wetenschapper opstond, die beweerde dat iedereen zich al die tijd vergist had in het koranische woord voor 'maagden'. Volgens hem was dit een eeuwenoude ingesleten leesfout en stond er in feite 'druiventrossen. Tsja, 72 trosjes druiven in plaats van maagden is natuurlijk voor velen een bittere pil. Gelukkig werd deze wetenschapper als ondeskundig weggezet door de meeste van zijn achtenswaardige collega's en blijven de maagden voor de meeste lezers gewoon intact.

Opmerkelijke details
In deze moderne tijden, kon enige verontwaardiging over de hemelse dames natuurlijk niet uitblijven. Regelmatig is de stem van de hedendaagse mondige moslima te horen die zegt het allemaal leuk en aardig te vinden, die maagden voor mannen in de hemel, maar valt er voor vrouwen ook nog wat te genieten aan mannelijk schoon?
Helaas, het is niet anders: de stem Gods en patriarchale overleveringen hebben nu eenmaal niet voorzien in vleselijke beloftes aan de geëmancipeerde gelovige vrouw. Wel wordt altijd benadrukt, dat in de Koran voor álle gelovigen, mannen zowel als vrouwen, een mooi leven in het hiernamaals geschetst wordt. Aan al diegenen die de eenheid Gods accepteren en zich inspannen om het juiste te doen op de weg van God. Wat het ‘juiste’ dan is, daar kan uren over gefilosofeerd worden: velen spreken in louter algemeen-humane kwalificaties zoals naastenliefde, de zorg voor medemens en natuur, zachtmoedigheid, geduld, respectvol gedrag en het vermijden van extremen. Daarbij hoeft het dan zelfs niet uit te maken tot welk geloof je behoort; een jood of christen die volgens de Bijbel leeft kan naar de hemel gaan, een moslim die zich misdraagt naar de hel. Weer anderen menen dat alleen de acceptatie van de laatste profeet – Mohammed dus – tot de hemel kan leiden en vermoeden dat ook een fysieke strijd in naam van God een plekje in de hemel zal opleveren.
Een islamitische geleerde verzuchtte op zeker moment dan ook wat geïrriteerd, dat we vanaf deze aardbol gewoon niet heel veel zinnigs kunnen zeggen over het leven na de dood en of mensen daarom niet eens wat minder vragen over dit onderwerp konden stellen.
Zijn wens werd niet verhoord, want wie regelmatig de islamitische fora langsgaat, ziet genoeg mensen die tot in de kleinste details willen weten wat er na de dood gebeurt. Hierin zou je de volgende grove verdeling kunnen maken: vanuit de wahabistische traditie, met hun groeiende invloed op de gelovige massa's, zie je de vertrouwde nadruk op het belang van het letterlijk nemen van de voorstellingen van hemel en hel in de Koran, aangevuld met een lawine aan opmerkelijke details die veelal ontleend worden aan allerhande overleveringen. Zo is er vanuit deze overleveringen de bekende notie dat de hel voller zal zitten met vrouwen dan met mannen, terwijl daar in de Koran niets over terug te vinden is.

Door geen oog gezien
Aan de andere kant van het denkspectrum leggen met name soefi-tradities nadruk op een metaforische lezing van de voorstellingen in de Koran. In hun visie leeft de ziel na de dood voort. De ziel is na de dood onderhevig aan gevoelsmatige ervaringen die corresponderen met het eerdere leven op aarde: een zwarte, afschrikwekkende hel wanneer het leven onrechtvaardig en slecht was, maar licht en paradijselijk waar iemand goed en rechtvaardig was. De ideeën over hemel en hel zoals die in de Koran worden beschreven, passen naadloos bij de tijd en de omstandigheden waaronder de Koran geopenbaard werd: wat zou de woestijnbevolking heerlijker in de oren hebben geklonken dan verkoelende groene tuinen, water, rivieren, vers fruit? Een permanente oase in het hiernamaals? Wat zou hen meer hebben doen afschrikken dan verschroeiend hellevuur: die hitte van de brandende zon die zij elke dag al moesten doorstaan?
Al met al behoudt elke islamitische denkrichting de voorzichtigheid die geboden is bij een speculatief onderwerp als leven na de dood. Dat het leven doorgaat na de dood lijkt vooralsnog een vaststaand gegeven waar ook de meest vrijzinnige denker niet aan tornt. En gelovigen van streng orthodox tot zeer liberaal zijn eensgezind in hun eindopvatting: alleen God bepaalt wie een aangename dan wel minder aangename tijd tegemoet gaat na het aardse verlaten te hebben. Bovendien wordt door alle geleerden als authentieke overlevering een tekst aangenomen die de trouwe bijbellezer verrassend bekend zal voorkomen: “God bereidt voor Zijn dienaren in de andere wereld wat geen oog nog heeft gezien, wat geen oor nog heeft gehoord en wat geen hart zich nog voor heeft kunnen stellen.” En dat lijkt eigenlijk het enige zinnige, dat we vanaf deze plek over het hiernamaals kunnen zeggen.

Nuweira Youskine is islamoloog en journalist.

Login om meer te lezen
Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda