FacebookTwitterLinkedIn
  • VOLZIN 2019: NUMMER 1

    VOLZIN 2019: NUMMER 1

      Volzin organiseerde in samenwerking met Tilburg University een schrijfwedstrijd. Thema was: ‘Kunst
    02 januari 2019 - Lees meer
donderdag, 06 November 2014 09:12

Universiteit voor Humanistiek biedt totaalpakket

Universiteit voor Humanistiek biedt totaalpakket Tekst: Willem van der Meiden Beeld: Stijn Rademaker

 

Hebben mensen met dementie levenskunst? Wat kunnen we leren van onze verbeelding? Welke taal spreekt de ziel? Hoe gaan we om met andersdenkenden? Is niet alle geestelijke zorg humanistisch? Vragen die Willem van der Meiden tegenkomt tijdens een tweedaagse verkenningstocht bij de Universiteit voor Humanistiek in Utrecht. “De kracht van humanistiek is dat zij vragen stelt die in kerk en religie vanwege historisch diskrediet niet meer aan de orde zijn.”

De thuisbasis van de Universiteit voor Humanistiek (UvH) is een karakteristiek grachtenpand in de binnenstad van Utrecht. De gang door de geschiedenis heeft van deze ruimte een doolhof gemaakt van gangen en trappen, kamers en zalen, met fascinerende doorkijkjes in een hybride combinatie van oud en nieuw. Het gebouw oogt als het menselijk brein in al zijn grilligheid en past de humanistiek dus als een handschoen. Het is er gezellig met veel jonge mensen, een grote kantine, een bijzondere leeszaal en een binnentuin voor de zen- en kletsmomenten.

Levenskunst
Een openbaar college op maandagmorgen biedt me als op een presenteerblaadje tal van thema’s die in de humanistiek én in de samenleving belangrijk zijn. Hoogleraar Joep Dohmen geeft voor een groot gehoor een exposé over ‘levenskunst en dementie’. Hij schetst in vogelvlucht hoe het leven in ons land in zestig jaar is veranderd van een statische in een dynamische samenleving – “wij spreken drie keer zo snel als de mensen van honderd jaar geleden”. Via het pathos van de emancipatie van de jaren ’60 en ’70 en in onze tijd de zelfbeschikking van het individu en de vrije keuzemogelijkheden komt hij uit bij het concept levenskunst: een vormingsproces op grond van zelfzorg in tegenstelling tot bijvoorbeeld het christendom, waarin je je leven overgeeft aan een andere autoriteit. Zijn eigen ervaringsverhaal met zijn dementerende moeder brengt Dohmen bij een typering van mensen met dementie, van hun angsten en beperkingen, maar ook van hun kracht. Zo leven zij volgens hem in <I>time slices<P>, hun tijdsbesef is anders dan onze beleving van chronologie. Hij poneert de stelling dat mensen met dementie zelf geen levenskunst hebben en biedt geestelijke verzorgers handreikingen hoe zij met hen kunnen omgaan. Een tweede stelling is dat het vaak niet verstandig is om mensen met dementie thuis te houden. Professionals zijn vaak beter in staat hen te verzorgen.
Geestelijk verzorger Paula Irik neemt de handschoen op en schetst in een gloedvol betoog de levenskunst, die – zo ondervindt ze dagelijks – mensen met dementie wel degelijk hebben. Ze houdt een warm pleidooi om de zorg die ‘meebeweegt’ met deze mensen niet te laten wegbezuinigen door zorg die er alleen maar op gericht is om meters te maken. Voor Dohmen zijn mensen met dementie ‘gasten’, volgens Irik zijn wij bij hen te gast. Een stevige discussie op hoog niveau besluit dit openbare college. “Wat voor dementerenden zullen jullie straks zijn?” houdt Dohmen zijn jonge publiek voor.

Totaalpakket
Evelyn Boksebeld is 24. Ze is derdejaars in de masteropleiding humanistiek. “Ik was na mijn middelbare school erg op zoek en toen ik hier kwam, was ik meteen verkocht. Alles wat me aanspreekt kwam hier samen. Ik heb tussendoor ook een bachelor opleiding kunstgeschiedenis gedaan. Die combinatie boeit me; ik kijk naar het verschijnsel kunst met een humanistische blik: de waarde, het karakter, de ideeën en de doelstellingen van kunst. Hier op de UvH krijg je een totaalpakket, je kunt na deze studie bijna over alles meepraten. Dit is een van de weinige plekken in de samenleving waar je jezelf op een hoog niveau kunt trainen in leven.”
Zelf is ze geïnteresseerd in de kracht van niet-rationele kennisbronnen. “Daarvoor is in de humanistiek meer aandacht dan vroeger. Iemand als Hans Alma stelt in haar werk de verbeelding centraal. Daar heb ik veel van geleerd.”
Boksebeld heeft ‘nog wel iets’ met haar katholieke afkomst. “Maar mijn grondhouding is dat ik zo veel mogelijk wil ervaren, ook op spiritueel gebied. Ik ben een onderzoeker, open- minded. Religie is een belangrijke factor in de samenleving. Ook in de kunst. Ik begeleid mensen in musea. Ik leer hun goed te kijken.”
Kunst kan ook mensen met dementie inspireren, denkt ze. “Er zijn musea die mensen met alzheimer rondleiden. Humanistiek is een vak dat zich gemakkelijk met tal van maatschappelijke terreinen laat verbinden.” Wat Boksebeld betreft is duurzaamheid ook een belangrijk thema. Ze werkt in een winkelketen die duurzame cosmetica maakt en verkoopt. “Wij vinden cosmetica opnieuw uit.”
Oud-rector en psychologe Hans Alma herkent zich in de beelden die studenten van de studie hebben. Ze loopt elf jaar mee aan de universiteit. Er is wel het een en ander veranderd, ook in de dialoog met religie. “In het begin van de UvH was er minder ruimte voor een begrip als spiritualiteit dan nu. De huidige generatie studenten heeft een grote openheid en nieuwsgierigheid als het gaat om levensbeschouwing en religie. Zij hebben geen belast verleden, ze kennen religie vaak niet van huis uit. Het scala van opvattingen is onder studenten en ook in de staf breed: van diehard atheïsten tot mensen met grote spirituele belangstelling. Antigodsdienstigheid vind je onder de staf en in het curriculum niet, wel een kritische bespreking van religie en levensbeschouwing. Studenten maken in de opleiding kennis met religieuze tradities zoals het christendom en de islam. Daarbij is de vraag belangrijk hoe die tradities zich hebben ontwikkeld ten opzichte van elkaar en welke kernbegrippen zij hebben over schepping, humaniteit, religieuze diversiteit, moderniteit.”

Login om meer te lezen
Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda