FacebookTwitterLinkedIn
  • VOLZIN 2019: NUMMER 1

    VOLZIN 2019: NUMMER 1

      Volzin organiseerde in samenwerking met Tilburg University een schrijfwedstrijd. Thema was: ‘Kunst
    02 januari 2019 - Lees meer
donderdag, 30 October 2014 09:12

Ik wil het hier en nu vieren

Ik wil het hier en nu vieren Tekst: Jeroen Fierens Beeld: Martine Sprangers

 

Diensten voor ongelovigen rukken op. De behoefte aan bezinning zit kennelijk in iedereen. Jeroen Fierens peilt de stemming, gewapend met een rolletje pepermunt. Op zoek naar ademruimte.

Met mijn haren gekamd, nette schoenen aan en uiteraard een rolletje peper-munt op zak, loop ik zondagavond wat onwennig De Nieuwe Liefde in Amsterdam binnen voor de ‘dienst voor ongelovigen’. Onwennig, want ik weet niet zo goed wat ik me bij een dienst voor ongelovigen moet voorstellen. De naam prikkelt de verbeelding en in mijn fantasie zie ik een dominee die vanaf de kansel met donderende stem de darwinistische versie van het scheppingsverhaal voorleest aan een gemeente die hunkert naar verlossing van religieuze dogma’s.

Zijn als een kind
De eerste vrolijke noten van de piano doen me opschrikken uit mijn droomwereld. It’s a good enough day to love! zingt het koor uit volle borst. Het is geen gospellied, maar dat had het wel kunnen zijn. Ik begin vanzelf een beetje op m’n stoel te wiebelen en mijn buurvrouw probeert enthousiast de zaal aan het meeklappen te krijgen, wat haar pas lukt als we voor de allerlaatste keer het refrein zingen.
Actrice Ricky Koole, de organisator van de diensten, betreedt het podium en heet ons van harte welkom bij deze viering van het begin van de herfst. We blikken terug op een zomer die onverwacht zonder komkommernieuws, maar vol dramatische gebeurtenissen was. En we kijken vooruit naar de herfst, naar appeltaart en thee onder een dekentje op de bank.
Verschillende liederen en poëtische teksten wisselen elkaar af en halverwege de dienst is er een overdenking door schrijfster Désanne van Brederode. In een poëtisch betoog spoort ze ons aan tot Spieltrieb, tot zijn als een kind, dat de herfst net zo fijn kan vinden als de zomer omdat het nog niet geleerd heeft dat je in de herfst depressief hoort te zijn, dat natte bladeren vies zijn en rotte appels stinken. Zijn als een kind, best een bijbels thema.
Geen donderpreek vanaf de kansel dus, maar wel muziek, poëzie, bezinning, stilte, een overdenking en aan het einde van de dienst zelfs een soort ‘gebed’. Vanwaar deze behoefte van ‘ongelovigen’ om een ‘dienst’ te hebben? Waarom lezen ze niet gewoon een goed boek? Is het nostalgie die voortkomt uit het gemis van de geborgenheid van het (verloren) geloof of zit er meer achter?
Ricky Koole: “Ik vind een kerkdienst prachtig, maar ik gelóóf gewoon niet. Dus dan denk je tijdens zo’n dienst: ‘Dit gaat toch niet over mij, ik kan me hier niet mee verbinden. Ik kan me niet verheugen op een hiernamaals, ik wil eigenlijk liever nu, hier, vieren.’ De mensen die hier komen hebben denk ik diezelfde behoefte aan bezinning, aan samenzijn, aan mooie muziek. Even stilstaan en kijken: waar kom ik vandaan, waar ben ik nu, en wat wil ik, waar ga ik naartoe? Die behoefte zit in iedereen, of je nu gelooft of niet.”
Om die reden koos Koole ook voor de vier seizoenen als ‘raamwerk’ voor de diensten. “Elk begin van een nieuw seizoen komen we bij elkaar om terug te blikken op wat het vorige seizoen ons gebracht heeft en vooruit te kijken naar het komende seizoen. De seizoenen zijn een niet-religieus kader dat daarbij meteen een aanknopingspunt biedt voor zingevende thema’s.”
Hoewel het van buitenaf op een kerkdienst lijkt, heb ik eigenlijk geen enkel moment het gevoel dat ik ook daadwerkelijk bij een ‘dienst’ ben. Het is eerder een inspirerende literaire/muzikale theatervoorstelling met een bijzonder gevarieerd programma. Dat is niet raar, want volgens Koole kan theater hetzelfde met je doen als een kerkdienst: je staat even stil, wordt geraakt, door verhalen en muziek. Je kijkt even door de bril van iemand anders en krijgt daardoor misschien wel een ander perspectief op je eigen bestaan. En wie weet duik je deze herfst dan wel in een berg bladeren.

Evangelische atheïsten
Ricky Koole is niet de enige die seculiere kerkdiensten organiseert. Met nog steeds dat rolletje pepermunt in mijn broekzak bezoek ik de week erop de allereerste samenkomst van Sunday Assembly Amsterdam. Het in Londen begonnen fenomeen, dankzij de Britse media wereldwijd bekend geworden als ‘de atheïstenkerk’, lanceert die dag maar liefst vier assemblies in Nederland. Anders dan in De Nieuwe Liefde, klappen we hier al met z’n allen mee voor we goed en wel zijn begonnen met zingen. Zodra de muziek losbarst, springen de twee hosts (presentatoren) door de zaal en al snel slaat hun enthousiasme over op de bezoekers. Als je de dienst van Koole zou vergelijken met een vrijzinnige, wat intellectuele protestantse kerk, zou de Sunday Assembly een evangelische samenkomst zijn. Zonder evangelie dus. Er wordt keihard meegezongen (“vals zingen mag!”), gedanst, geschreeuwd en gelachen. “Wat is er leuker dan één liedje? Twee liedjes!” brult landelijk coördinator en host Jan Willem van der Straten terwijl de band de eerste tonen van Queens Don’t stop me now inzet.
De vergelijking met een kerk vindt hij niet storend. “We zijn een seculiere gemeenschap die samenkomt om het leven te vieren. Wat wij doen is nieuw, dat kennen mensen niet, dan is de kerk een goed referentiepunt.” Dat de Sunday Assembly veel van de kerk heeft geleend, is dan ook geen geheim: “We houden onze vieringen op zondagochtend, er is muziek, een inspirerende spreker, we doen vrijwilligerswerk, we hebben zelfs een collecte.” Toch dekt de bijnaam ‘atheïstenkerk’ de lading niet: “Wij zijn radicaal inclusief, dat wil zeggen dat iedereen welkom is, hoe verschillend ook. De verbinding staat bij ons centraal. Dat komt ook naar voren in onze drie pijlers: Live better, help often, wonder more.
Die pijlers laten zien dat de Sunday Assembly méér is dan een feestelijke voortzetting van de zaterdagnacht. “Dat het leuk is, wil niet zeggen dat we niet met iets serieus bezig zijn,” aldus Van der Straten. Het thema van deze eerste bijeenkomst is Niets meer te bewijzen. Marja Ruijterman, coach en schrijfster van een boek met dezelfde titel, vertelt uit haar persoonlijke en professionele ervaring over de drang tot bewijzen en de negatieve effecten die daarmee gepaard kunnen gaan. Ze geeft daarbij enkele praktische handvatten om minder te piekeren en meer te ‘zijn’, zoals ‘de plofadem’: diep inademen en dan met een plof uitademen om tot rust te komen. Na twee minuten stilte om na te denken vertelt bezoeker Toska over haar eigen ervaringen met het thema. Ze studeert aan het conservatorium en de drang zich te bewijzen is een wezenlijk deel van haar leven, het helpt haar om te worden wie ze wil zijn. Tegelijkertijd kan de druk ook te groot worden en de persoonlijke ontwikkeling en creativiteit in de weg staan. De kunst is het vinden van een balans.

Het kind en het badwater
Het idee achter deze diensten – dat religie waardevol is, ook wanneer je niet gelooft – is ook de boodschap van filosoof Alain de Botton, bekend van onder meer de TED-Talk ‘Atheism 2.0’ en zijn boek Religie voor atheïsten. Je zou zijn denken over religie kunnen samenvatten met het gezegde ‘we hebben het kind met het badwater weggegooid’: in onze ijver onszelf te bevrijden van de beklemmende en dogmatische invloed van het geloof op ons leven hebben we alles wat maar naar religie riekt – dus ook de waardevolle aspecten – de deur gewezen. De Botton wil die waardevolle aspecten uit het domein van de godsdiensten bevrijden en weer voor iedereen beschikbaar maken.
Gerko Tempelman, oprichter van de Kerk voor Atheïsten (+ agnosten + de rest van ons), herkent deze beschrijving van de samenleving. Nieuwsgierig naar de gaten die de kerk heeft achtergelaten in een post-religieuze maatschappij, begon hij zijn eigen ‘atheïstenkerk’ in Amsterdam. Anders dan bij de eerdergenoemde diensten het geval is, koos hij er echter voor de traditionele vorm van een dienst te vermijden en het gesprek aan te gaan op een laagdrempelige plaats, namelijk in de kroeg. Hij merkte dat er vooral een behoefte is aan gemeenschap en aan bezinning, het liefst een combinatie van die twee. In een samenleving waarin de kerk vanzelfsprekend is, kun je met je levensvragen terecht in de kerk of bij de dominee of pastoor, maar in een post-religieuze samenleving mist zo’n plaats.
Die bezinning en gemeenschap is inderdaad wat veel van de bezoekers van seculiere diensten trekt. Janniek en Len (beide 41), twee vaste bezoekers van de diensten van Ricky Koole, vertellen me dat ze zich telkens weer ‘opgeladen’ en ‘gevoed’ voelen. De samenleving is hard en individualistisch, maar tijdens de dienst voel je je verbonden met elkaar, staat de liefde centraal. Die sfeer blijft, ook na de dienst. Je kunt weer even vooruit, je bent niet alleen. Ook Beatrijs is vier keer per jaar van de partij, samen met haar man en zoons. In het samen zingen en stil zijn is er voor haar een sterke ervaring van samen-mens-zijn. Dat gemeenschappelijke ervaar ik ook bij de borrel achteraf. De meeste bezoekers komen uit Amsterdam en zijn hier terechtgekomen via bekenden. Ik heb bijna het gevoel bij het zondagse koffiedrinken-na-de-dienst van mijn eigen kerk beland te zijn. Alleen kost de koffie hier €2,30.
Hoewel de bezoekers over het algemeen enthousiast zijn, is er uiteraard ook kritiek. Interessant genoeg komt deze vaak niet uit religieuze hoek. Bezoeker Jan Willem: “Gelovigen begrijpen maar al te goed dat het belangrijk is om samen te komen, om plezier te maken, te zingen en te bezinnen. Het zijn de atheïsten die kritiek hebben. Blijkbaar is de manier waarop wij niet in God geloven niet de juiste manier om niet in God te geloven.”

Login om meer te lezen
Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda