FacebookTwitterLinkedIn
maandag, 13 October 2014 16:18

Studeren is een zoektocht naar jezelf

Studeren is een zoektocht naar jezelf Tekst: Nico Keuning

Steeds meer studenten willen zich met het oog op de toekomst al tijdens hun studie onderscheiden om te ontsnappen aan de anonieme massaliteit. Zij willen ‘excelleren’. Volgens docent Nico Keuning is dat niet hetzelfde als achten, negens en tienen halen. Maar wat dan wel?

Het nieuwe studiejaar is weer begonnen. Honderdduizenden HBO’ers en universitair studenten storten zich enthousiast en blijmoedig in het studentenleven. Er komt weer leven in het straatbeeld van de universiteitssteden. Studenten stralen immers iets feestelijks uit, iets onbezorgds en optimistisch. Alle dagen feest, om met Remco Campert te spreken. Maar steeds meer studenten beseffen dat het feestje slechts een paar jaar duurt. Zij willen zich met het oog op de toekomst al tijdens hun studie onderscheiden om te ontsnappen aan de anonieme massaliteit. Zij willen ‘het verschil maken’. Excelleren is het nieuwe sleutelwoord dat geldt als synoniem voor studiesucces. Niet alleen tijdens de studie, maar vooral erna.

Stijl en inhoud
Het woord excelleren keert terug in een lijst van interpretaties die ik samenstelde voor mijn boek Dubbellevens, excelleren in het HBO (Uitgeverij Reservaat, 2014). De studenten werd gevraagd drie synoniemen voor het woord excelleren op te schrijven. De antwoorden van de studenten leveren een waaier aan individuele interpretaties op: presteren, onderscheiden, uitblinken, zelfontplooiing, ontwikkelen, uitdagen, ambitie, doorzettingsvermogen, proactief, maximale inzet, het beste uit jezelf halen, efficiënt, bovengemiddeld, beter, extra, prestatiegericht, nieuwsgierig, opbloeien.
Prachtige begrippen, waarbij het beeld oprijst van een troon op een podium. En op die troon zit trots, zelfverzekerd en stralend de ideale, excellente student. Maar wie is deze student? Waarin onderscheidt hij zich van andere, reguliere studenten? Met een woordverklaring als ‘uitstekend’ kom je niet zover. Pas als een woord inhoud heeft, krijgt het betekenis. Dus luidt de vraag: Wat betekent uitstekend?
In termen van toetsen, tentamens en examens, denk je bij een excellente student aan achten, negens en tienen. Cum laude. Goed, beter, best. Maar in de werkelijkheid wordt het begrip excellent veel ruimer, genuanceerder geïnterpreteerd. Breed georiënteerd vinden sommigen excellenter dan gespecialiseerd. Een teamworker geschikter dan een individualist met hoge cijfers. Uit eigen ervaring weet ik dat de studenten van het Excellentieprogramma die kiezen voor de module Creatief Schrijven, in het algemeen geen studenten zijn met een tien voor taal. Ze hebben zich voor deze module ingeschreven om ‘beter te leren schrijven’. Deze gedachte, de wil, de durf alleen al, zou je als een vorm van excelleren kunnen opvatten. Creatief Schrijven, het woord zegt het al, suggereert dat de module de spelling voorbij is, en in zeker opzicht ook de stijl. Het gaat om de inhoud, het idee, de vondst: de creatie. Maar een goede spelling impliceert nauwkeurigheid en zorgvuldigheid. Deze vormen de basis van het taalgeweten, taalgevoeligheid die tot uitdrukking komt in de stijl. Stijl is wat de lezer op de eerste plaats aanspreekt. “De stijl”, schrijft Oek de Jong in zijn essay Wat alleen de roman kan (Uitgeverij Augustus, 2013) “is als onze lichaamstaal: je kunt er niet mee liegen. De stijl is voor de schrijver een coming-out.” 
Stijl, zou je kunnen zeggen, geeft vorm aan de inhoud. Maar waar haal je als student de inhoud vandaan? Het valt mij op dat de meesten ver afstaan van de wereld van kunst en cultuur. Bekende namen zijn die van BN’ers die bijna dagelijks met hun kop op televisie verschijnen. Maar schrijvers van nu, goede journalisten of columnisten roepen veelal geen reacties op. Kranten, weekbladen, tijdschriften? De wereld van de student beperkt zich veelal tot het studentenleven, vrienden en familie. Ook hierin kan overigens verdieping schuilen: een inhoud die het denken van de student uittilt boven de eendimensionaliteit.

Samenspel
Als docent Creatief Schrijven liet ik studenten in uiteenlopende opdrachten schrijven over onderwerpen als ‘verlies’, ‘ergernis’ en ‘bestemming’. Sahar onderscheidde zich niet alleen door haar donkere uiterlijk, haar hoofddoek en haar kleding, zij gaf ook een heel andere invulling aan de opdrachten dan de andere, witte, Nederlandse studenten. Zij is weliswaar geboren in Amsterdam-West, waar ze als oudste van een gezin met twee broertjes bij haar ouders woont, maar haar familie en de Pakistaanse achtergrond bepalen nadrukkelijk haar doen, denken en schrijven. Schreven de klasgenoten onder de genoemde titels over het verlies van een sportwedstrijd, ergernis aan medepassagiers in de metro of over de school als eindbestemming van hun reis van Heerhugowaard naar Station Amstel in Amsterdam, Sahar stond stil bij het overlijden van haar moeder, ergert zich aan het geroddel van familieleden en vrienden als haar Pakistaanse vader (met haar hulp) na vijf jaar hertrouwt en beschrijft in haar verhaal Bestemming haar ontwikkeling als student. Een weg van ambitie, strijd en wilskracht.
“Ik was verbaasd,” zegt zij, “heb ik dat op papier gezet? Het heeft mij ontzettend veel voldoening gegeven. Ik ervaar schrijven nu als heerlijk, rustgevend en het zet je aan het denken.”

Login om meer te lezen
Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda