FacebookTwitterLinkedIn
  • VOLZIN 2019: NUMMER 1

    VOLZIN 2019: NUMMER 1

      Volzin organiseerde in samenwerking met Tilburg University een schrijfwedstrijd. Thema was: ‘Kunst
    02 januari 2019 - Lees meer
maandag, 22 September 2014 11:00

De prijs van de mode

De prijs van de mode Tekst: Sjoerd van Hoorn

Origineel willen we zijn, non-conformistisch. Modieus willen we zijn, dat wil zeggen: net iets anders dan de anderen. Het gevolg is overal om ons heen zichtbaar: de meeste mensen lopen erbij als de meeste anderen.

Waarom houden zo veel mensen eigenlijk van de muziek van Stromae, korte broekjes of bermuda’s, baarden, de rockgroep Editors, weinig koolhydraten en spijkerbroeken met winkelhaken? Het antwoord is meestal: omdat ik het mooi, leuk, gezond of sexy vind. We zijn immers allemaal individuen, zelfstandige, liefst enigszins dwarse, creatievelingen. Als iedereen niet al kunstenaar is, dan tenminste toch iemand die zijn eigen smaak bepaalt.
Daarom antwoorden we op de waaromvraag niet alleen: ‘omdat het me goed staat.’ Nee, we dragen iets of we dragen iets uit, omdat de muziek of kleding die we leuk vinden uniek en tegendraads is. We zijn massaal non-conformistisch.

Niet meelopen
Sinds in de jaren ’60 van de vorige eeuw de tegencultuur de norm werd, word je niet meer volwassen door mee te doen met de wereld van de volwassenen, maar juist door je af te zetten tegen de status quo. Nu bijna niemand het meer over het establishment heeft, is de gedachte dat je je daar tegen af moet zetten een tweede natuur geworden: we zijn massaal van mening dat we juist dát doen: niet meelopen met de menigte.
In dit fenomeen schuilt een interessante paradox: door een baard te dragen of zwarte kleding, denk je dat je niet meedoet met de massa – dus draagt iedereen die niet mee wil doen met de massa zwart. In de woorden van de Goth children in de sardonische tekenfilmserie voor volwassenen, South Park: “Als je een non-conformist wil worden zoals wij, moet je zwarte kleren dragen, roken en koffiedrinken.” Zoals zo vaak legt het sarcasme van het briljante South Park de vinger op de zere plek. Ook, ja juist, mensen die zichzelf als alternatief positioneren, plaatsen zichzelf in een hokje. Anders gezegd, ook het non-conformisme is conformistisch: ook het non-conformisme is een kwestie van mode.
Alles een kwestie van mode worden. Neem de filosofie: deze was een tijd lang uitermate modieus. ‘Er is behoefte aan zingeving zonder dogma’s’, zeggen populaire filosofen zelf. Misschien wel, maar het is veel waarschijnlijker dat Joke Hermsens Stil de tijd en het werk van de nu alomtegenwoordige Hannah Arendt goed verkopen omdat ze in de mode zijn. Net zoals Bekende Nederlanders bekend zijn van het bekend-zijn, zo is de mode in de mode omdat ze modieus is.

Kwestie van smaak
Toch zijn er enkele principes van de mode aanwijsbaar. De principes van de mode hangen samen met de principes van de smaak. Smaak fungeert als insluitingsprincipe: wie zich kleedt zoals wij hoort erbij. Het werkt ook als uitsluitingsprincipe: wie naar die muziek luistert, hoort er niet bij. Omdat bijna niets zo uitgesloten is als uitsluiting, is de uitsluitingsfunctie van smaak meestal onttrokken aan de openbaarheid. Het is niet zoals het hoort om toe te geven dat je een spijkerbroek met een scheur draagt omdat zulks comme il faut is, en toch is dat vaak het geval. De meeste keuzes die we zelf denken te maken zijn al vóór ons gemaakt. In de sociologie is dat een bekend gegeven. Ik vermoed dat de lezer van Volzin niet erg van moppen houdt. Dat vermoed ik omdat de Rotterdamse sociologe Giselinde Kuipers (1971) heeft laten zien dat er een samenhang is tussen opleidingsniveau en gevoel voor humor. Mensen met een hogere opleiding houden niet van moppen maar wel van harde, sarcastische humor, waar lager opgeleiden dan weer een hekel aan hebben, zegt Kuipers in haar proefschrift Goede humor en slechte smaak. Kuipers heeft zich in haar denken laten inspireren door het werk van de Franse radicale socioloog Pierre Bourdieu (1930-2002). Hij toonde aan dat smaak een functie is van sociale klasse. Door mijn smaak bouw ik cultureel kapitaal op, dat wil zeggen dat ik middelen verwerf om mijn sociale positie te bestendigen dan wel te verbeteren. Wie deze zomer naar festivals ging om naar bandjes te kijken mag zich afvragen of hij dat werkelijk plezierig vond of dat hij dat deed omdat het als leuk geldt.

Login om meer te lezen
Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda