FacebookTwitterLinkedIn
maandag, 12 May 2014 12:15

Lang leve het individu

Kunnen christendom en liberalisme samen door één deur? Kunnen christendom en liberalisme samen door één deur? Tekst: Sjoerd van Hoorn, Beeld: Dirk Hol

Gelijkheid, individualisme en democratie: zonder christelijke inzichten waren die verworvenheden ondenkbaar geweest. Kunnen christendom en liberalisme dan toch samen door één deur?

Liberalisme en christendom lijken geen vanzelfsprekende vrienden. Hun opvattingen over bijvoorbeeld genetische manipulatie, abortus, euthanasie, orgaandonatie, homoseksualiteit of seks voor het huwelijk staan haaks op elkaar. Confessioneel is gelijk aan conservatief, zo schijnt het. Tegenover de christenen staan de liberalen, die zich op de meeste van deze gebieden voor zelfbeschikking inzetten.

Maar zijn er niet ook raakvlakken tussen het liberalisme en het christendom? De van oorsprong Amerikaanse politicoloog Larry Siedentop meent van wel. Hij ziet zelfs een heel fundamentele overeenkomst. Volgens Siedentop dankt het liberalisme zijn uitgangspunten van individualisme en gelijkheid aan het christendom. Volgens de Bijbel is immers iedereen als individu gelijk voor God.

In zijn nieuwe boek Inventing the Individual werkt Siedentop zijn stelling uit dat het individu zonder het christendom niet had kunnen bestaan. Het individu kan als maatschappelijk en politiek relevant verschijnsel niet begrepen worden zonder het christendom, stelt hij. Siedentop contrasteert het christelijke Europa met de klassieke samenlevingen van de Grieken en de Romeinen. Voor de Grieken was het individu alleen van belang als lid van een familie, clan of polis, maar niet als zichzelf. Ook bij de klassieke Romeinen gold iets dergelijks. Alleen de vader, de pater familias, was een zelfstandig mens, alle andere gezinsleden waren aan hem ondergeschikt. Siedentop beschrijft de klassieke Oudheid als een tamelijk ijzingwekkend tijdperk waarin vrijheid en individualiteit alleen van toepassing waren op mensen als onderdeel van een groter geheel maar nooit op de mens zelf. Het individu als zodanig was voor de Atheners van de vijfde eeuw voor Christus of voor de Romeinen van de tweede eeuw na Christus volgens Siedentop eenvoudigweg irrelevant.

Omwenteling
Met de komst van het door Paulus gevormde christendom vindt echter een revolutie plaats in het denken over wat en wie de mens is. In de brieven van Paulus blijkt het er niet langer om te gaan of iemand jood of Griek is, zelfs niet of iemand vrij of slaaf is, maar dat hij een mens is die zich tegenover God te verhouden en te verantwoorden heeft. Paulus vindt zo het individu uit. Augustinus ontwikkelt dit begrip van het individu verder. Zijn spirituele autobiografie, Confessiones (Belijdenissen), is de eerste geschiedenis van een zelf. Het gaat er om dat de mens als individu een zelfstandige betekenis en waardigheid toegedacht krijgt die niet afhankelijk is van zijn plaats in een familie, clan, stam, polis of welke groep dan ook, met uitzondering van de kerk. Elk persoon, in elk geval elke christen, heeft zijn eigen waardigheid. Deze implicatie van het christendom blijkt volgens Larry Siedentop van vrijwel niet te overschatten belang voor de maatschappelijke en politieke verhoudingen in Europa. Uiteindelijk is het christendom onverenigbaar met enige vorm van ongelijkheid en onvrijheid. Het christelijke denken kon niet anders dan leiden tot de ondergang van het soort samenleving dat wezenlijk op ongelijkheid tussen standen (de adel, de burgers, de boeren) was gebaseerd.

Login om meer te lezen
Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda