FacebookTwitterLinkedIn
maandag, 05 May 2014 10:39

Knielen op de ruwe kokosmat

Knielen werd het "intiemste gebaar" van Etty Hilllesum Knielen werd het "intiemste gebaar" van Etty Hilllesum Tekst: Klaas Smelik, Beeld: Joods Historisch Museum

"Het meisje dat niet knielen kon." Zo noemt de Joodse Etty Hillesum, in 1943 in Auschwitz vermoord, zichzelf. Toch werd knielen haar "intiemste gebaar". Honderd jaar na haar geboorte zijn Hillesums geschriften nog altijd hoogst actueel, meent Klaas Smelik. Zij leert ook nu nog mensen om elkaar niet te haten. Want: "Elk atoompje haat dat je toevoegt, maakt de wereld nog onherbergzamer dan zij al is."

Etty Hillesums fascinatie voor de Praagse dichter Rainer Maria Rilke (1875-1926) is in haar dagboeken een terugkerend thema. Niet voor niets. Rilke heeft verwoord wat zij zelf zo graag naar voren wilde brengen. Daarom moet een mens volgens Hillesum zijn hele leven lang met Rilke bezig blijven of er beter niet aan beginnen: “Van Rilke ‘komt men niet terug’, als men hem werkelijk goed gelezen heeft. Wanneer men hem niet gedurende een heel leven met zich meedraagt, heeft het überhaupt geen zin hem te lezen.”

Ook Hillesums mystiek lijkt in eerste instantie door Rilke geïnspireerd. De dichter heeft een zeer originele visie op God, zoals blijkt uit dit gedicht dat zij in een brief aanhaalt:

Was wirst du tun, Gott, wenn ich sterbe?
Ich bin dein Krug (wenn ich zerscherbe?)
Ich bin dein Trank (wenn ich verderbe?)
Bin dein Gewand und dein Gewerbe,
mit mir verliest du deinen Sinn.

Wat zal je doen, God, als ik sterf?
ik ben je kruik, (val ik aan scherven?)
ik ben je drank, (mocht ik bederven?)
ik ben je kleed en ook je werf.
Met mij verlies jij ook je zin.

(Rilke, Het Getijdenboek, vertaling Piet Thomas).

Het allerdiepste
Als lezers kunnen wij ons afvragen of Rilke dit nu echt meent. Wat is God voor hem? Een levend persoon of een literair figuur die in zijn poëzie fungeert als middel om zich beter te kunnen uitdrukken? Ook Etty Hillesum heeft zich deze vraag gesteld: wat betekende het begrip ‘God’ voor haar? Was het wel nodig om deze oerklank nog te gebruiken?

Login om meer te lezen
Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda