FacebookTwitterLinkedIn
  • VOLZIN 2019: NUMMER 1

    VOLZIN 2019: NUMMER 1

      Volzin organiseerde in samenwerking met Tilburg University een schrijfwedstrijd. Thema was: ‘Kunst
    02 januari 2019 - Lees meer
maandag, 28 April 2014 10:20

'Er is een staat gesticht van stilte'

Lucebert geeft stem aan de onmystieke machteloosheid van alles wat lijdt Lucebert geeft stem aan de onmystieke machteloosheid van alles wat lijdt Tekst: Jan Oegama, Beeld: Hollandse Hoogte

‘er is een staat gesticht van stilte/ van duisternis en stilstand’, schreef Lucebert. Dichten was voor de Keizer der Vijftigers – die trouwens ook schilder was – letterlijk stemmen opvangen en daarop zijn innerlijke afstemmen. In de geschiedenis van de mystiek neemt hij een geheel eigen plaats in. Hij neemt de verschijnselen die zich aan hem voordoen volkomen serieus, maar blijft er tegelijkertijd de waarnemer van.

Lucebert, spreek uit: loetsjebert. Klinkt onhollands en dat is zijn poëzie ook, het is alsof hij de Nederlandse taal opnieuw uitvindt. Lucebert is het pseudoniem van Lubertus Johannes Swaanswijk, op 15 september 1924 geboren in de Amsterdamse Jordaan. Zoon van arme, ongeletterde ouders. Ontdekt al vroeg het tekenen en schrijven, op zijn tiende maakt hij zijn eerste strips. Hij blijkt begaafd, ook mediamiek begaafd, later zal hij verklaren dat hij al in zijn kindertijd visioenachtige ervaringen heeft. En zal hij uitleggen hoe hij aan zijn naam komt: 'luce is Italiaans voor licht, bert is een Oud-Germaans woord en betekent ook licht, vergelijk het Engelse bright’.

Spiritueel genie
Lucebert wordt algemeen gezien als de belangrijkste dichter in de beweging der Vijftigers. Hij ging door het leven als Keizer der Vijftigers, maar zo’n weetje zegt betrekkelijk weinig. Lucebert was namelijk niet zo maar een goede dichter, zoals bijvoorbeeld Remco Campert of Gerrit Kouwenaar, bentgenoten. Lucebert is gebeurtenis, verschijning, noodlot, hij is zo’n type dichter dat maar eens in de zoveel honderd jaar voorkomt, categorie Dante, Blake, Hölderlin. Een spontane manifestatie van geest, overvloedig en onstuitbaar, anarchistisch en tegelijk traditiebewust, met de verwarrende mengeling van hybris en deemoed kenmerkend voor het spirituele genie. Levensbeschouwelijk is Lucebert lastig te labelen, hij past nergens goed in. Religieuze lezers weten geen raad met zijn rauwheid, a-religieuze lezers worstelen met zijn mystieke ontvankelijkheid.

Een mooie demonstratie van dat laatste geeft Luceberts vriend Rudy Kousbroek, als essayist een notoir hekelaar van alles wat naar religie en mystiek zweemt. Maar uitgerekend Kousbroek schrijft bij Luceberts overlijden in 1994 een stuk waarin hij zo sportief is toe te geven dat er toch iets ongrijpbaar archaïsch aan het fenomeen Lucebert kleeft. Hij keert in gedachten terug naar de wittebroodsweken van Cobra en Vijftig en probeert te vertellen wat voor belevenis het was om Lucebert gedichten te horen voorlezen. Het was alsof je werd aangeraakt, alsof je door zijn stem toegang kreeg tot een onbekende, vergeten wereld.

“Ik heb me er later vaak in verdiept waar precies het wonder in school van die ongelofelijke présence; als Lucebert gedichten voorlas hielden de klokken op met tikken. Hij had iets van een profeet, een ziener, en het geheim daarvan schuilt geloof ik in de zekerheid die je voelde dat daar geen sprake, geen spoor, geen schaduw was van aanstellerij. Hij wist zijn gehoor te doordringen van een diepe ernst [...] Lucebert heeft naar het schijnt ook wel eens in een interview toegegeven dat hij ‘stemmen hoorde’ en bij wijze van spreken opschreef wat die hem dicteerden.”

Login om meer te lezen
Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda