FacebookTwitterLinkedIn
maandag, 07 April 2014 16:15

Het verlangen weg te willen

Literaire wandeling met Pieter Waterdrinker, correspondent-schrijver in Rusland Literaire wandeling met Pieter Waterdrinker, correspondent-schrijver in Rusland Tekst: Nico Keuning, Beeld: Julia Klotchkova

“Mijn leven is zeer rumoerig de laatste tijd,” meldt Pieter Waterdrinker in een e-mail. “Van Petersburg naar Moskou, dan naar Sotsji en nu zit ik alweer een week in Kiev... Niet mijn, maar uw wil geschiede...” Zijn beroep als correspondent buitenland stelt hem in staat in Rusland te wonen en geld te verdienen. Tegelijkertijd houdt het broodschrijven hem te vaak af van de literatuur. Dat dilemma speelt sterk in de verhalen in zijn nieuwe bundel De correspondent die eind april verschijnt. Die gespletenheid verklaart wellicht de gedrevenheid achter het vurige en vloeiende proza dat hij schrijft. Verhalen met rake sfeertekening en soepele dialogen. 

In de vermomming van correspondent komt de schrijver vooral decadente Russen tegen die zich in het puissant rijke decor van hun stads- of buitenpaleizen de meest bizarre uitspattingen permitteren. Het nieuwe Rusland bruist en ronkt van hebzucht, geld, drank en seks. Wat een verschil met de eerste keer dat hij in 1981 in de Sovjet-Unie was waar hij op het Rode Plein tijdens de mei-parade vanuit de verte ‘de bezemwenkbrauwen van Brezjnev’ zag. Het Moskou van nu is totaal anders, blijkt uit het verhaal Josephine Schwarzkopf, dat is opgenomen in De correspondent: “De moddervette kapitalistische metropool waar meer miljonairs wonen en Mercedessen rondrijden dan waar ook ter wereld; waar de helverlichte etalages worden gesierd door kerstbomen, behangen met speeltjes van Siberisch goud; waar huizenhoge Vadertjes Vorst (de Russische neef van de Kerstman) de besneeuwde parken bevolken; en waar tezelfdertijd meer bedelaars zijn dan in alle Europese hoofdsteden bij elkaar, waardoor het bestaan - vooral in deze donkere decemberdagen, waarin ik dit schrijf - een treurige parodie vormt op Dickens Christmas Carol.”

De kloof tussen arm en rijk roept herinneringen op aan de tijd van de tsaar. De geschiedenis herhaalt zich. Andere mensen in hetzelfde decor.

Vreemd heimwee
Vanuit het ‘zesverdiepingenhoge stenen schip’ aan de Kyrochnaya Ulitsa, zoals de schrijver Jevgeni Zamjatin de monumentale woonhuizen in Sint-Petersburg noemt, kijk ik uit over de Prospekt Chernyshevskogo, de boulevard die uitloopt op de Neva. Maar voordat de weg doodloopt op de rivier wordt deze doorsneden door majestueuze zijstraten. De tweede is de Tsjaikovskistraat. Daar, op nummer 40, woont Waterdrinker sinds 2003. Het adres van de schrijver wordt onverbloemd vermeld in zijn achtste boek Lenins balsem: “Met een taxi reed ik meteen door naar het adres van de mysterieuze Katja Filatova, dat ik eveneens uit mijn hoofd had geleerd: Tsjaikovskistraat 40, appartement 45.”

Waterdrinker woont al achttien jaar permanent in Rusland. Als hij niet in zijn simpele flatje in de woonkazerne in Moskou verblijft, woont hij in het sjieke appartement in St. Petersburg dat hij deelt met zijn vrouw Julia Klotchkova. “Waar zullen we afspreken,” sms ik. Hij komt wel naar mijn appartement, sms’t hij terug. Als de bel gaat, pak ik de hallofoon van de muur en druk op de knop om de straatdeur te openen. Maar er gebeurt niets. De trappen af. Waterdrinker staat nog voor de deur. Hij weet hoe het werkt in Rusland. Soms niet werkt, beter gezegd. We persen ons in de lift ter grootte van een smalle klerenkast. Met het daverend geraas van een metrotrein verplaatst de doodkist zich door de schacht naar de bovenste verdieping. We zijn al volop in gesprek over de stad.

Waterdrinker vertelt over St. Petersburg, Moskou, Rusland. Hij is een kenner. Al in de jaren tachtig was hij als reisleider en zakenman werkzaam in de voormalige Sovjet-Unie. Veel van de verhalen van reisleiders die toeristen afzetten met toegangskaartjes voor theaters, musea en het mausoleum waarin Lenins gebalsemde lijk ligt opgebaard, zoals beschreven in Lenins balsem, berusten op autobiografische feiten. Als ‘zakenman’ is hij door een partner ‘verneukt’, zoals Perelman protagonist Olaf Weber in Lenins Balsem financieel een poot uitrukt. Waterdrinker is geen zakenman, maar een schrijver. Een schrijver met een passie voor de negentiende eeuw. De Russische literatuur zit in zijn genen. De Russische cultuur zindert door zijn aderen, zoals de machtige Neva door de stad stroomt. Qua uiterlijk zou Waterdrinker een Rus kunnen zijn. Bovendien spreekt hij de taal vloeiend. “Ik studeerde Russisch om de grote Russische schrijvers te kunnen lezen. Op mijn veertiende las ik mijn eerste boek: Eerste liefde van Toergenjev en ik was verkocht.” “Ik leed aan een vreemd soort heimwee: naar een verleden dat ik nooit had gekend,’ schrijft hij in Anna Karenina en La Perla (Montagne Russe, 2007), “maar dat aan mij trok als een mui aan een drenkeling. Intussen kwam het bestaan dat mij omringde – de over het Hollandse weer klagende gasten in ons hotelletje, het serviesgerinkel beneden, mijn eeuwig slovende vader en moeder – mij ineens achterlijk, prozaïsch en zelfs armoedig voor.” Zodra hij Tsjechov in het Russisch kon lezen, is hij met de studie gestopt. Aansluitend schrijft hij zich in aan de faculteit rechten, een studie die hij heeft voltooid.

Login om meer te lezen
Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda