FacebookTwitterLinkedIn
  • VOLZIN 2019: NUMMER 1

    VOLZIN 2019: NUMMER 1

      Volzin organiseerde in samenwerking met Tilburg University een schrijfwedstrijd. Thema was: ‘Kunst
    02 januari 2019 - Lees meer
maandag, 31 March 2014 12:19

Eigen onvolmaaktheid beseffen maakt mild

Nederigheid bepalende factor voor succesvolle leider Nederigheid bepalende factor voor succesvolle leider Tekst: Erik van de Loo & Paul van Geest. Beeld: ANP Foto

Franciscus kent zijn sterkten en zwakheden, wil van anderen leren en weet zich dienaar van Wie hem te boven gaat. Hij voldoet daarmee aan het ideaalbeeld van een nederige leider. Organisaties met zo’n leider zijn goed af. Maar voor de bewonderaars van de paus is een waarschuwing op haar plaats: wie hem te zeer bewieroken, maken zichzelf te klein.

Nederigheid is een eigenschap die men niet direct in verband brengt met het optreden van wereldleiders. Sterker nog: begrepen als tegenovergesteld aan hoogmoed, eigenwaan of de neiging om zichzelf in het middelpunt te plaatsen of machtshonger, lijkt nederigheid niet een deugd of habitus waarmee iemand tot een machtspositie geraakt. Het woord heeft ook een negatieve bijklank. In het Nederlands is er de – onterechte- associatie met ‘vernedering’. En afgeleid van humus (grond), heeft humilitas in het Latijn ook de betekenis van ‘laagheid’, ‘onaanzienlijkheid’, ‘geringheid’. Toch is nederigheid één van de in het oogspringende karakteristieken in het optreden van paus Franciscus. Dat nodigt uit om nader stil te staan bij de betekenis van nederigheid, in het bijzonder bij de rol van nederigheid in leiderschap. Wat leert ons nederigheid over het leiderschap van Franciscus?

Zonnekoningen

De laatste honderd jaar heeft nederigheid weinig aandacht gekregen in relatie tot leiderschap. De focus is zowel in de publieke opinie als in de wetenschap te lang gericht geweest op heroïsch leiderschap, op leiders als helden of als schurken. Uitzonderingen daargelaten leidt dit tot een overschatting van hun werkelijke invloed. Oorzaken van voor- en tegenspoed zoekt men eerder bij een ander (de leider) dan bij zichzelf. Het sprookje ‘ontschuldigt’ en versterkt zo onbewust de afhankelijkheid van eenvoudige burgers, machteloze medewerkers en kleine gelovigen ten opzichte van hun leiders. Juist narcistische, niet door nederigheid bepaalde personen, pakken hun rol in dit sprookje gretig op. Te groot voor de wereld van gewone mensen, gelden voor hen andere regels en beloningen. Succes eisen zij op als hun persoonlijke verdienste en hoogmoed en eigenwaan zijn zowel oorzaak als gevolg van deze claim.

Niet alleen de recente geschiedenis heeft harde lessen geleerd hoe gevaarlijk het is om leiders als te bijzonder te benaderen. In de Renaissance leidde dit tot pausen als Alexander VI (1492-1503, uit het geslacht Borgia) of Leo X (Medici, 1513-1521) die slechts het belang van zichzelf en hun familie voor ogen hadden. Even vóór de Verlichting was er de absolutistische zonnekoning Lodewijk XIV, die Frankrijk bij zijn dood in een even desastreuze toestand achterliet als Leo X de Heilige Stoel en de kerkelijke staat. Hun gedrag is nagevolgd door zonnekoningen in het bedrijfsleven. Dit veroorzaakte grote schade, niet alleen in financieel maar ook in moreel opzicht. Hierdoor is het vertrouwen in leiders afgenomen en daarmee ook in de integriteit van instituties. Onderzoek wijst uit dat leiders die zichzelf te hoog aanslaan, onverantwoord grote strategische en financiele risico’s nemen en daarmee wisselvallige en tegenvallende resultaten boeken.

Dat nederigheid hét ‘medicijn’ tegen de desastreuze gevolgen van hoogmoed en zelfcentralisatie was, werd in de loop van de geschiedenis vooral door geestelijke schrijvers in de grote wereldreligies onderkend. In zowel het Oude als Nieuwe Testament bijvoorbeeld kenmerkt de nederige van hart zich door het tegendeel van iemand die alleen op zichzelf is gericht. Hij ziet zichzelf eerst en vooral in relatie tot een almachtige God en ervaart daar zowel zijn vrijheid als onvolkomenheid in. Kerkvader Augustinus en latere filosofen beschouwden de nederigheid als fundament voor andere deugden, zoals wijsheid, barmhartigheid en compassie.

Verder lezen? U vindt het artikel in de special 'Solidair, nederig, barmhartig. Paus Franciscus wijst nieuwe wegen' in het maartnummer. Als u al abonnee bent, kunt u hieronder inloggen om direct de rest van het artikel te lezen. Nog geen abonnee maar wel geïnteresseerd? Lees nu drie maanden Volzin voor maar €12 of bestel een los nummer.

Login om meer te lezen
Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda