FacebookTwitterLinkedIn
donderdag, 27 March 2014 16:22

'Mensen zijn geen eilanden'

Carlo Leget over stervenskunst Carlo Leget over stervenskunst Tekst: Jeroen Fierens. Beeld: Corbino

"Er is in Nederland eigenlijk nauwelijks sprake van een euthanasiedebat, het is veelal geroep en gedram van belangengroepen. Ik heb soms de indruk dat we niet echt geïnteresseerd zijn in elkaar, dat we vooral ons eigen punt willen maken.”

Carlo Leget – hoogleraar zorgethiek aan de Universiteit voor Humanistiek – heeft moeite met de manier waarop de discussie over het levenseinde wordt gevoerd. Door de nadruk op de zelfgekozen dood te leggen, gaat men voorbij aan waar het uiteindelijk over gaat: “Echt luisteren, de complexiteit van de situatie onder ogen zien en je laten raken door het leed dat achter de verhalen zit, dat alles hoor ik in het debat nauwelijks terug.”
Hij hoopt met zijn werk een bijdrage te leveren aan een andere kijk op ouderdom en sterven waarin kwaliteit van leven centraal staat. In de middeleeuwse traditie van de ‘stervenskunst’ vond hij een passend kader voor zijn ideeën. Hij schreef daarover onder andere het boek Ruimte om te sterven.

U hebt hopelijk nog een aantal decennia te leven. Vanwaar uw fascinatie voor het levenseinde?

“Misschien is het wel dezelfde fascinatie als waarom ik ooit theologie ben gaan studeren. Wat ik heel spannend vind, is proberen te komen tot de grenzen van wat we kunnen denken en weten. En dat geldt bij uitstek voor God. Als je over God gaat nadenken, kom je allerlei grenzen tegen. Ik wil dan proberen toch zo dichtbij mogelijk te komen, door te denken, maar ook door te voelen, door intuïtie. Met dood en leven heb ik iets vergelijkbaars. Als iemand sterft, voelt iedereen aan dat dat iets bijzonders is, maar wat gebeurt er dan precies? Is er iets na of niet? En als dat zo is, moeten we ons dan misschien niet tijdig gaan voor-bereiden?”

Hebt u antwoorden op die vragen gevonden?

“Wat ik ontdekt heb, is dat de vraag kan verdwijnen. Wanneer je leven hier en nu meer zin heeft, zal je de vraag naar straks makkelijker kunnen loslaten. Theologisch zou je dat als volgt kunnen uitleggen: God is leven. God schept de mens als leven en het doel van de mens is weer terug te komen bij God, weer deel te hebben aan Gods leven. Dat kan al tijdens dit leven beginnen, namelijk door geloof, hoop en liefde. Naarmate je dieper verbonden bent met God, lever je jezelf steeds meer over aan zijn wil, leg je jezelf in zijn handen. Dan denk je: ‘Of er nu wel of niet iets na is, maakt niet uit. Ik ben nu verbonden met U en ik ga er vanuit dat U het beste met me voor hebt’.”

Dat is een heel andere visie op ouder worden en sterven dan onze cultuur ons voorschotelt.

“Je hoort de laatste tijd bijvoorbeeld veel over het idee van ‘het voltooide leven’. Ik vind dat een heel ingewikkelde kwestie, omdat er dan een oordeel wordt uitgesproken over het leven. Volgens mij is het leven per definitie nooit voltooid, omdat leven altijd, zolang het leven is, weer open is voor nieuwe ervaringen. Ik kan me wel voorstellen dat je op een gegeven moment de smaak in het leven verliest. Dat zie je vooral bij mensen die altijd heel actief zijn geweest, die veel bereikt hebben in hun leven en daar met trots en plezier over vertellen. Op een gegeven moment kunnen ze dan het gevoel krijgen dat ze uitgerangeerd zijn. Ze noemen vaak dezelfde thema’s: eenzaamheid, je niet meer verbonden voelen met de wereld om je heen, het gevoel niet nuttig meer te zijn, lichamelijke klachten. Als je dat allemaal bij elkaar optelt, kan ik me goed voorstellen dat je de zin van het leven je ontgaat. Maar we moeten ook niet vergeten dan 80% van de zeventigplussers nooit een doodswens heeft gehad; dat hoort dus niet per definitie bij ouderdom. Het is zo jammer dat we niet een breder beeld neerzetten van wat ouderdom kan zijn, van hoe mensen hun bronnen opnieuw weten aan te boren of hun levenslust weten vast te houden. Het debat richt zich erg eenzijdig op de mensen die het niet meer zien zitten, dat die maar vooral dood kunnen. Waarom draaien we dat niet eens om? Hoe doen de mensen het die het wél zien zitten? Kunnen we die niet wat meer naar voren halen?”

Login om meer te lezen
Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda