Debat tussen manager en moralist

‹ Terug naar overzicht
Geplaatst op:

debatHet was vooraf aangekondigd als een ‘titanengevecht’, het tv-debat op de avond voor de Europese verkiezingen tussen de aanvoerders van ‘de twee grootste partijen’ van Nederland, Forum voor Democratie en VVD. Alvorens voor het scherm plaats te nemen, vulde ik nog even de digitale stemwijzer in. De twee partijen die, tot mijn opluchting, het verst van mijn politieke voorkeur afstaan, bleken het Forum voor Democratie en de VVD te zijn: ze eindigden ex aequo op 13 procent. Een liefhebber van beide partijen kan ik me dus niet noemen, maar ik houd zeer van politiek vuurwerk en retoriek. Bovendien, vraagt de democratie nu juist ook niet van ons dat we kennis nemen van standpunten die niet de onze zijn? Ik meen van wel! Dus toch maar gekeken.

Wat retoriek en vuurwerk betreft kwam ik helemaal aan mijn trekken. Thierry Baudet en Mark Rutte haalden alles uit de kast om zichzelf en hun partij te profileren. Er waren in het debat verschillen – Baudet is anders dan Rutte een ‘Ruslandknuffelaar’ – maar opvallender dan de verschillen waren toch de overeenkomsten. Forum en VVD kijken door dezelfde bril naar de Europese samenwerking: de eigen economisch belangen van Nederland. Baudet is tegen de Europese Unie omdat de Europese samenwerking funest zou zijn voor ‘de Nederlandse belangen’, voor Rutte is die samenwerking juist noodzakelijk vanwege diezelfde belangen. Beide politici gaven blijk van een enghartig nationalisme dat ‘Europa’ alleen als middel ziet voor de bevordering van het eigen Nederlands belang, maar niet als een doel op zich. Dat 500 miljoen Europeanen juist dankzij de EU sinds zeventig jaar in vrede en welvaart leven, het Forum voor Democratie heeft er geen boodschap aan en de VVD zwijgt erover omdat men meent met die boodschap geen kiezers te trekken. Dat rijkere lidstaten binnen de EU solidariteit zouden moeten betrachten met armere lidstaten, past al evenmin in het denkraam van beide partijen.
Lidstaten aan de zuidrand van Europa – Griekenland, Italië, Malta, Spanje – dragen al jaren de zwaarste lasten wat betreft de opvang van asielzoekers. Op hulp van Nederland hoeven ze niet te rekenen. Forum en VVD zien maar één oplossing voor de vluchtelingencrisis: meer hekken plaatsen – Rutte aan de zuidgrens van de EU, Baudet om Nederland heen. Angstmanagement heeft bij hen de plaats ingenomen van moraal.

Over moraal gesproken, ook op dat vlak was er sprake van een opvallende overeenkomst tussen beide politici. Baudet heeft de gewoonte van tijd tot tijd op zijn zachtst gezegd hoogst discutabele opvattingen te ventileren – recentelijk weer over vrouwen. Waarom toch? wilde Rutte van hem weten. Een antwoord kwam er niet. Wel beklaagde Baudet zich over de morele verontwaardiging die zijn standpunten wekken bij zijn tegenstanders. Rutte haastte zich om hem bij te vallen: “Ook ik ben helemaal niet van het opgeheven morele vingertje.” Ik vond dat wederom onthullend: de afwijzing door beide rechtse politici van morele overtuigingen – en dus ook van morele verontwaardiging – als drijfveer van politiek. Voor Rutte is politiek eerder communicatie en management dan morele praktijk. Voor Baudet ligt dat toch wat anders: hij is een moralist pur sang, maar wanneer zijn critici blijk geven van andere morele inzichten, roept hij dat hij slachtoffer is van de ‘politieke correctheid van links’. Wat dat betreft moeten we hem dus helaas verdenken van een gebrekkige democratische attitude.

Het debat tussen Baudet en Rutte leverde vuurwerk en retoriek op, maar roept bij mij ook de vraag op of we als samenleving überhaupt verder komen met dit soort debatten. Nee, dan was de Volzin-lezing van Mechteld Jansen boeiender. (Zie het verslag op blz. 10; de volledige tekst van de lezing staat te lezen op www.volzin.nu). Ook daar ging het over de spanning tussen traditie en vernieuwing. Maar hier geen gescherm met de ‘joods-christelijke traditie’ die door politici van vreemde smetten vrij gehouden moet worden. “De kracht van het christelijk geloven in deze tijd zou juist wel eens kunnen zijn dat het centrum niet het ‘zelf’ is”, aldus Jansen. En ook: “Het nieuwe staat zelfs voor het loslaten van de eigen identiteit.” Zulke inzichten worden in de politiek node gemist.