De paus en het s-woord

‹ Terug naar overzicht
Geplaatst op:

amazoneHOOFDREDACTIONEEL. ‘De Amazone: nieuwe wegen voor de kerk en integrale ecologie’ luidde het thema van de bijzondere bisschoppensynode die de afgelopen drie weken in het Vaticaan plaatsvond. Het wachten is nog op het slotdocument, maar duidelijk is nu al dat daarin de rechten van de inheemse bevolking een centrale plaats zullen innemen en eveneens dat de rooms-katholieke kerk zich met kracht zal keren tegen de aantasting van het regenwoud (‘de longen van de mensheid’). Dit alles geheel in lijn met paus  Franciscus die van de zorg voor de armen en voor de schepping een van de topprioriteiten van zijn pontificaat heeft gemaakt.

So far, so good. De Amazonesynode sprak echter niet alleen over politieke en ecologische kwesties. De deelnemers bezonnen zich ook op de pastorale zorg in hun regio. De Amazone is een immens gebied, 180 maal Nederland. Het priestertekort is er zo groot dat veel inheemse gemeenschappen maar eens in de vijf jaar een priester zien en de sacramenten kunnen ontvangen. Het werkdocument voor de synode beveelt daarom aan dat de kerk in dit gebied  gehuwde mannen tot priester wijdt.

Keurt de paus in het slotdocument de wijding van viri probati (‘beproefde mannen’) goed, dan gebeurt precies wat tegenstanders van de Amazonesynode vooraf al vreesden. Met zijn streven om de kerk te decentraliseren vernietigt de paus volgens zijn critici de eenheid van de r.-k. kerk. De Australische kardinaal George Pell, recent tot zes jaar gevangenisstraf veroordeeld vanwege seksueel misbruik, schreef vanuit zijn cel aan de vooravond van de synode een barse brief aan de paus waarin hij de vloer aanveegde met termen als ‘integrale ecologie’, ‘synodale kerk’ en ‘kerk van de armen’.

Traditionalisten als Pell zien ook met schrik en beven naar de Duitse kerk, die in januari een ‘synodaal proces’ start waarin leken en bisschoppen zich gezamenlijk beraden over hete hangijzers als het celibaat, de rol van vrouwen en de seksuele moraal en daarover ‘bindende besluiten’ willen nemen. Die besluiten zullen goedgekeurd moeten worden door de paus, zo is de Duitsers intussen vanuit het Vaticaan al wel te verstaan gegeven. Maar is daarmee ook gezegd dat de paus deze besluiten straks ook in de prullenbak zal werpen?

Een krachtmeting tussen Franciscus en zijn critici betreft ook de hervorming van het Vaticaanse bestuursapparaat, de Curie. De paus heeft enkele maanden terug zijn voorstellen daaromtrent gestuurd aan de bisschoppenconferenties. In de ogen van de paus oefent de Curie niet langer het centrale gezag over de kerk uit, maar is zij er ten dienste van de plaatselijke kerken. Lokale bisschoppen en bisschoppenconferenties kunnen het beste oordelen over lokale zaken, vindt de paus. De Curie zal niet langer in hoofdzaak bevolkt worden door priesters, maar ook mannelijke leken en vrouwen krijgen daarin een taak.

Kardinalen en bisschoppen die openlijk of in het geheim oppositie voeren tegen Franciscus, staan in nauwe verbinding met kapitaalkrachtige groepen in de Verenigde Staten. Er lopen lijnen tussen deze groepen en mensen rond president Trump (Steve Bannon) en Matteo Salvini, leider van de Italiaanse antimigrantenpartij Lega. Ook de Utrechtse kardinaal Wim Eijk gaf al meerdere malen blijk van innerlijke reserves over de opvattingen van de bisschop van Rome.

Dat paus Franciscus zich van de conservatieve kritiek bewust is, blijkt uit het feit dat hij sinds twee maanden enkele malen het ‘s-woord’  in de mond nam. “Ik bid dat er geen schisma komt, maar ik ben er niet bang voor”, aldus de kerkleider op de vraag van een journalist tijdens zijn laatste reis naar Afrika. “Wanneer je rigide gelovigen, priesters en bisschoppen ziet, liggen daar problemen achter die niet te maken hebben met de heiligheid waar het Evangelie het over heeft”, aldus de paus bij een andere gelegenheid. “We moeten dus zachtmoedig zijn tegenover hen die door dergelijke aandriften worden beproefd. Ze maken een moeilijke tijd door; we moeten ze daarbij met zachtmoedigheid vergezellen.”

Paus Franciscus zachtmoedig? Zijn critici zien eerder een jezuïet die wilskrachtig en onverschrokken zijn weg gaat. Ik kan alleen maar hopen dat hun kritiek hout snijdt.

Op vrijdag 1 november 2019 komt de nieuwe Volzin uit. Met in de special: ‘Ziekte & zin’.