Astrid Lindgren, moeder van Pippi Langkous

‹ Terug naar overzicht
Geplaatst op:
Koestert Nederland Annie M.G. Schmidt als de koningin van de kinderliteratuur, buiten ons land is die eer weggelegd voor Astrid Lindgren.

astrid lindgrenLindgren (geboren Ericsson, 1907-2002) was iets ouder dan Schmidt. Ze hebben elkaar ontmoet, ze bewonderden elkaars werk en wonnen beiden alle mogelijke prijzen voor hun werk. Van virtuoze taalbeheersing, zoals die van Schmidt, moest Lindgren het niet hebben, van gedurfde en vaak universele thema’s wel en de wijze waarop zij zich in de belevingswereld van kinderen kon verplaatsen was ongekend.

Lindgren komt uit het dorp Vimmerby in Småland, het Zweedse merengebied ten zuidwesten van Stockholm. Na een onbezorgde plattelandsjeugd raakt ze op haar achttiende zwanger van de hoofdredacteur van de krant waarbij ze is gaan werken. Ze wil niet met hem trouwen en baart in 1926 zoon Lars, die ze met moeite en ook hulp alleen opvoedt. Met haar latere man Sture Lindgren, wiens achternaam ze aanneemt, krijgt ze een dochter, Karin. Uit verhalen die ze haar zoon voorleest ontstaat het bekendste personage uit haar vroege werk: Pippi Langkous. De zelfstandigheid van dit ouderloos levende meisje, haar talenten en krachten en vrijgevochten levenshouding heeft Lindgren ongetwijfeld opgediept uit haar eigen levensverhaal.

De boeken met Pippi’s verhalen, die tussen 1945 en 1948 verschijnen, stuiten op kritiek van moralisten, maar oogsten vooral roem. De vrolijke kinderfantasieën in de Pippiverhalen, waarin volwassenen er vrijwel niet toe doen, zijn een doorbraak in de jeugdliteratuur. In al haar werk is Lindgren dichtbij kinderen gebleven. Haar idyllische jeugd heeft haar tot talloze kinderboeken geïnspireerd. Wie bijvoorbeeld de boeken over de kinderen van Bolderburen leest, ruikt bijna letterlijk de geur van een Zweedse zomer, van vers hooi en wilde bramen en voelt de zomerzon op zijn eigen wangen branden. Lindgren slaagt er telkens weer in het kind in zichzelf tot leven te wekken en doet geen concessies aan een volwassen publiek.
Na de dood van haar man in 1952 blijft Lindgren wonen in hun eenvoudige appartement in Stockholm, werkt als redacteur bij haar uitgeverij en bemoeit zich regelmatig met de Zweedse politiek. Zo zet ze zich in voor het milieu, voor de rechten van dieren en natuurlijk voor die van het kind. Ze blijft schrijven en is al 66 als haar meest geruchtmakende boek verschijnt: De gebroeders Leeuwenhart (1974). Daarin sterven de hoofdpersonen, twee broers; zij beleven na hun dood allerlei avonturen in een middeleeuws getinte fantasiewereld, Nangijala. Dat lijkt aanvankelijk een idyllisch hiernamaals te zijn, maar al gauw komt er veel onaangenaams om de hoek kijken, wat uitmondt in een bloedige veldslag. Aan het slot van het boek besluiten de broers deze wereld, die hun niet heeft gebracht wat ze hoopten, te verlaten. Samen springen ze in de afgrond om het rijk Nangilma te bereiken. Dood, hiernamaals, zelfmoord, een tweede hiernamaals – en dat alles in een ernstige, soms sombere toonzetting vol spanning en zonder humor: veel recensenten weten zich er geen raad mee. Maar de kinderen voor wie de verhalen zijn geschreven wel: het boek wordt razend populair bij kinderen in heel Europa en het regent fanmail in de brievenbus van de schrijfster. Dat geldt ook voor het boek dat verschijnt als Lindgren al 75 is: Ronja de roversdochter. Opnieuw een opeenstapeling van avonturen in een fantasiewereld vol haat en nijd, ernstig geschreven, op het grimmige af, opnieuw een groot succes onder jonge lezers.

Astrid Lindgren treedt wel eens in de openbaarheid, maar schermt haar privéleven af. Haar avonturen van Pippi Langkous, van Karlsson van het dak, Madieke, Rasmus en Emil van de Hazelhoeve hebben generaties kinderen geboeid en ontroerd. De tv-serie van Pippi Langkous (1969-1971) wordt in heel Europa eindeloos herhaald. Actrice Inger Nilsson is nooit meer van haar Pippirol afgekomen. Pippi’s motto: ‘Ik heb het nog nooit gedaan, dus ik denk dat ik het wel kan’ haalt de muren van klaslokalen en van wachtkamers van therapeuten. Onlangs overleed Pippi’s papegaai, Rosalinda, 51 jaar oud. Het was wereldnieuws.

In Lindgrens geboorteplaats Vimmerby is het themapark Astrid Lindgrens Värld. De Astrid Lindgren Prijs, ingesteld na haar dood in 2002, wordt de Nobelprijs voor kinderliteratuur genoemd. Guus Kuijer is tot nog toe de enige Nederlandse winnaar.