Dick Harrison: De geschiedenis van de slavernij

‹ Terug naar overzicht
Geplaatst op:
Dick Harrison geeft een indrukwekkend overzicht van de slavernij, van de vroegst bekende beschavingen tot de gedwongen arbeid van nu.

Tekst: Kayleigh Kingma

Van de Romeinse slavernij tot hedendaags dwangarbeid: de Zweedse hoogleraar en historicus Dick Harrison geeft in zijn boek een beknopte geschiedenis van de slavernij. Uitgebreid besteedt hij aandacht aan de trans-Atlantische slavenhandel, maar ook minder bekende facetten van de slavernij komen aan bod. Door de grote lijnen af te wisselen met fragmenten uit brieven, biografieën en citaten, benadrukt Harrison het menselijke aspect van de slavernij. “De geschiedenis van de slavernij gaat uiteindelijk niet over de winstverwachtingen van het kapitaal, over de culturele gewoonten, over religieuze dogma’s en over berekeningen van notarissen in handelshuizen en op plantages. De geschiedenis van de slavernij is het verhaal van hoe individuen macht uitoefenen over andere mensen, hoe zij het recht nemen hun medemensen te behandelen als dingen, werktuigen, zaken, dieren.”

Harrison vangt zijn boek aan met het verhaal van kapitein Samuel Gamble, een slavenhandelaar die aan het einde van de achttiende eeuw met een schip vol slaven naar Amerika afreist. Tijdens de reis sneuvelen veel slaven en zeemanslieden en bij aankomst in de Caraïben is ook kapitein Gamble totaal uitgeput. Het logboek waarin de reis beschreven staat, laat volgens Harrison niet alleen een huiveringwekkende, cynische slavenhandelaar zien, maar ook een menselijk individu in wie we ons zonder veel moeite kunnen inleven. Wanneer hij lijdt aan de gele koorts en zijn matrozen ziet sterven zouden we zelfs medelijden met hem krijgen. Toch verscheepte Gamble honderden slaven in wrede, onmenselijke omstandigheden. Door het individu in zijn boek centraal te stellen geeft Harrison een gezicht aan de slavernij en benadrukt daarmee haar harde realiteit. “We zullen de slavernij en haar bizarre logica nooit begrijpen als we het individu negeren en de massa op de voorgrond plaatsen. Want in de binnenste kern van de slavernij vinden we de menselijke roofdieraard en het banale kwaad dat we te gemakkelijk negeren om het niet te hoeven analyseren.”

Die individuele invalshoek laat Harrison naar voren komen door zoveel mogelijk perspectieven te bieden. Krijgsheren, slavenhandelaren, hardwerkende slaven en abolitionisten: elk van hen krijgt een stem waarmee de complexiteit van het probleem duidelijk wordt. Zich baserend op persoonlijke overleveringen schrijft hij over marronsamenlevingen in Zuid-Amerika die werden gecreëerd door weggelopen slaven, over Vikingslavenmarkten in Noord-Europa, over de renaissance-slavernij onder de aristocratie in Portugal, over gedwongen prostitutie in contemporain Azië, en over slavenopstanden overal ter wereld. Hiermee toont Harrison aan dat slavernij een tijdloos en cultuurloos probleem is gebleken.

Eerder schreef Harrison het boek De Dertigjarige Oorlog, over de allereerste wereldoorlog aan het begin van de zeventiende eeuw. Ook schrijft hij historische fictie en werkt hij mee als historisch adviseur aan televisieseries. De geschiedenis van de slavernij werd oorspronkelijk uitgegeven in het Zweeds als trilogie. Voor deze Nederlandse uitgave is het werk uitgebreid met informatie over de Nederlandse en Belgische rol in de slavernij, met hoofdstukken over Congo, Indonesië en Suriname. Met zijn boek biedt Harrison een meesterlijk overzicht van de zwartste bladzijden uit de menselijke geschiedenis. ●

Dick Harrison
De geschiedenis van de slavernij
Omniboek,
704 blz., € 39,99

Zie voor het boek ook de site van de uitgever, Omniboek.