FacebookTwitterLinkedIn
woensdag, 30 July 2014 11:12

'Known unto God'

100 jaar na de Eerste Wereldoorlog 100 jaar na de Eerste Wereldoorlog Tekst: Stefan Waanders

Honderd jaar na het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog bezocht Stefan Waanders de slagvelden in Vlaanderen. “Even weet je niet wie gelukkiger waren: zij die hier het leven lieten, of zij die met de ervaring van wat zich hier heeft afgespeeld, moesten proberen verder te leven.”

Het moest er een keer van komen. Want ook al bleef Nederland tijdens De Grote Oorlog neutraal, toch hoort die oorlog bij ‘onze’ geschiedenis. Al was het maar dat je voor de beëindiging van een oorlog niet alleen de gevechtshandelingen moet staken, maar ook de kunst dient te verstaan om vrede te sluiten. Juist daarin hadden de politici in 1919 gefaald. Het was een Franse generaal die de spijker op de kop sloeg toen hij de ‘Vrede van Versailles’ typeerde als: “Dit is geen vrede, maar een wapenstilstand voor twintig jaar.” En zo was het nodig die Grote Oorlog twintig jaar later van een serienummer te voorzien en om te dopen in Eerste Wereldoorlog, waarop Nederland er in de tweede ronde alsnog bij betrokken raakte.

Op een druilerige dag trokken wij naar de slagvelden in Vlaanderen. Het had ook Verdun kunnen zijn, of de Somme. Maar door de roman Weerzien bij Passendale van A. Viruly werd het de omgeving van Ieper. Ook deze regio is vergeven van de soldatenkerkhoven. Van grote kerkhoven als bij Passendale, tot luttele dodenakkertjes zomaar tussen de heuvelachtige velden.
Deze fase van de moderniteit had de mensen met een assortiment van wapens overvallen, dat met industriële hoeveelheden werd ingezet, terwijl er nog troepenbewegingen werden uitgevoerd, die verraadden dat nog niet echt begrepen werd in wat voor tijdperk men terecht gekomen was. Massa’s soldaten marcheerden, aanvankelijk zelfs juichend, deze zinloze slachtingen in, waar op een gebied van amper de provincie Utrecht ruim een miljoen doden, gewonden of vermisten worden betreurd. Hier heeft een waanzin gewoed, waarin een mensenleven nauwelijks leek te tellen. Foto’s laten zien hoe grondig die verwoesting destijds werd aangepakt. Wat er nu weer aan infrastructuur ligt, is vanaf de grond opgebouwd rond die ontelbare grafvelden.

Op sommige kerkhoven ontbrak op een derde van de grafzerken de namen, met daaronder de restanten botten en vlees van nameloze mensen – stille getuigen van de destructie die hier op industriële schaal beoefend werd. En even weet je niet wie gelukkiger waren: zij die hier het leven lieten, of zij die met de ervaring van wat zich hier heeft afgespeeld, moesten proberen verder te leven.
Deze nameloze grafzerken eren in een aangrijpend machteloos gebaar, wat op het slagveld zo gruwelijke geschonden werd. Door het in onze herinnering wakker te houden als wat in het Nederlands ‘de onbekende soldaat’ genoemd wordt, maar waarvoor het volk dat het ideaal van de gentleman koesterde, de weerloze woorden vond: ‘known unto God’: gekend – maar een kennen dat ons ontglipt. Kennelijk is dat het laatste dat we, in alle machteloosheid, nog kunnen doen om deze streek iets anders te laten zijn dan alleen maar een grote, zinloze slachtbank. En de goed verzorgde graven getuigen van de vastberadenheid om die herinnering te laten schrijnen in ons geheugen, omwille van de menselijke waardigheid.

Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda