FacebookTwitterLinkedIn
woensdag, 22 March 2017 09:52

Kees Kok: Alles voor allen. Een nieuwe catechismus

Kees Kok: Alles voor allen. Een nieuwe catechismus Tekst: David Roelofs, Beeld: Bonita Postma

Voor alle mensen van goede wil

Op het eerste gezicht zou de titel je kunnen doen denken aan een politiek programma of een beschouwing van de huidige economische situatie. Alles voor allen, kan net zo goed een titel zijn van een werk waarin de financiële crisis wordt bekritiseerd en de graaicultuur van grote banken uit de doeken wordt gedaan. Ook kan het als slogan worden opgevat van een partij die belooft ‘alles voor allen’ te zullen doen. Als men echter de tussenregels bekijkt en daar ‘Huub Oosterhuis’ en ‘een nieuwe catechismus’ leest, vallen deze opties af. Het gaat hier om een werk van puur theologische aard. Toch?
Kenmerkend voor deze nieuwe catechismus is juist de expliciete aandacht voor actuele maatschappelijke thema’s. De achterflap opent met de woorden: “Deze wereld is verschrikkelijk. Er lijkt geen beginnen aan. Er is geen God en geen Jezus die Afrika van de honger zal redden.” Voor een boek dat binnen dit genre als doel het onderricht (katechesis) der geloofsleer heeft, op zijn minst een opmerkelijke start. Oosterhuis speelt in op de wanhoop en verslagenheid die een christen kan voelen op het moment dat hij door het liturgische glas-in-loodraam naar de wereld kijkt. Voor die gelovige lijkt dit boek vooral bedoeld. Oosterhuis: “Er is maar één oplossing: dat je ‘en toch’ zegt en ‘hier ben ik’; en om je heen kijkt of er nog iemand is die ook – en dat je dan samen probeert te redden wat je redden kunt.”
Nog voor de proloog is de urgentie van deze nieuwe catechismus duidelijk. Contemplatie en reflectie zijn van groot belang voor de gelovige die in deze ‘postmoderne’ en ‘postchristelijke’ wereld, geenszins zijn ogen mag sluiten voor de wereld die zo ver van de zijne af lijkt te staan. Via drie trefwoorden – God, Jezus van Nazaret en Geestelijk leven – gaat Oosterhuis in op de vragen die al zo oud zijn als de wereld – ‘Wat heet god?’, ‘Is God almachtig?’ – maar ook vragen die ingaan op schuld en vergeving, het nut van liturgie en, bovenal, het belang en de praktische uitvoerbaarheid van naastenliefde. De aandacht voor elkaar vormt dan ook de rode draad.
Catechisatie à la Oosterhuis gaat in dit boek voorbij aan de traditionele vraag-en-antwoord vorm en biedt veeleer stof tot nadenken. Stof die overigens lang niet altijd bijbels van aard is. Denkers als Levinas, maar ook schrijvers als Judith Herzberg en mystieke dichters als Gerard Wijdeveld komen aan het woord en worden even royaal geciteerd als het woord van God. Oosterhuis zet verschillende stemmen tegenover elkaar en laat de lezer zoveel mogelijk zelf afwegingen maken. Op de momenten dat zijn eigen, soms nogal wilde, associaties de begrijpelijkheid van de redenatie bedreigen, grijpt hij echter op tijd in en vraagt soms rechtuit: “Waar slaat dit allemaal op?”, om vervolgens de lezer van wat extra exegese te voorzien.
De dogmatische of belerende vinger komt daarbij niet naar boven. Oosterhuis’ enige inzet, die soms wat pathetisch verwoord maar niettemin oprecht overkomt, is het overbrengen van een fundamentele, liefdevolle boodschap, die ook in deze wereld kan (en moet) worden uitgedragen: “Zoals ‘liefde’ tot je naaste wortelt in het besef van gelijkheid, dat je bent zoals hij of zij: zo wortelt ‘liefde’ tot de vreemdeling in het besef dat je ook zelf een vreemdeling bent, geweest bent, kunt worden. Wie het leven een beetje kent, sluit dat niet uit.”

Kees Kok/ Huub Oosterhuis, Alles voor allen. Een nieuwe catechismus. Kok, 244 blz., € 17,99

Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda