FacebookTwitterLinkedIn
  • VOLZIN 2019: NUMMER 1

    VOLZIN 2019: NUMMER 1

      Volzin organiseerde in samenwerking met Tilburg University een schrijfwedstrijd. Thema was: ‘Kunst
    02 januari 2019 - Lees meer
maandag, 20 February 2017 15:48

Martha Nussbaum: Woede en vergeving

Martha Nussbaum: Woede en vergeving Tekst: Jonathan Bergmann

Woede is diep geworteld in ons menselijk brein, maar is ook een evolutionair overblijfsel uit vervlogen tijden. Een rationele blik op woede en vergeving laat er maar weinig van over.
Nussbaum onderscheidt twee verschillende vormen van woede. De eerste richt zich op een vergrijp als diefstal, moord of verkrachting, de tweede op het verlies van status. In het eerste geval wekt woede wraak en vergelding op. Maar een straf voor de dader maakt de daad nog niet ongedaan; straf levert niets op. In het tweede geval, bij het verlies van status, levert vergelding wel wat op. De eigen status verbetert ten koste van die van de dader, maar de ongelijkheid blijft.
Nussbaum geeft een voorbeeld om haar punt kracht bij te zetten. Op een campus wordt een meisje verkracht. Een vriendin kan haar woede op een aantal manieren uiten. Zo kan zij zinnen op wraak op de dader. Maar het gevolg van die woede, de wrakingsactie, kan het ervaren leed niet verkleinen. Het kwaad is al geschied.
Deze vriendin kan zich ook aangetast voelen in haar waarde. Boos denkt ze: 'Wie denkt de dader wel niet dat hij is?' Voortvloeiend uit die gedachte kan zij overgaan tot actie. Ze heelt haar gekrenkte status ten koste van die van de dader. Ze draait de rollen om, maar het statusverschil blijft. Voor haar wel een verbetering, maar objectief is er niets veranderd.
Er is nog een reactie mogelijk, die volgens Nussbaum wel nuttig kan zijn. Ze noemt dit transitiewoede. De vriendin besluit zich in te zetten voor algemene veiligheid op campussen, voor meer aandacht voor veiligheid voor vrouwen. Zo zet ze haar woede in voor iets constructiefs. Ze richt zich niet meer op de daad, op het verleden, dat valt niet meer te veranderen. Maar ze richt zich op de toekomst.
Complementair aan woede is het begrip vergeving. Waar Nussbaum zich bij woede zijdelings met de religieuze context bezig houdt, is dat bij vergeving anders. Maar Nussbaum is weinig positief over de joodse tesjoeva en de christelijke noties van vergeving. Vergeving moet geschonken worden, en dus zit de vergevende partij in een machtspositie. En die machtspositie is, net als bij de tweede vorm van woede, een status die ongewild is. De wereld is gebaat bij gelijkheid, zelfs een onvoorwaardelijke vergeving is volgens Nussbaum nog niet genoeg.
Toch weet ze in het Nieuwe Testament een goede vorm voor vergeving te vinden: de onvoorwaardelijke liefde. Het sprekende voorbeeld is de vader uit het evangelieverhaal van de verloren zoon. De zoon heeft bij terugkomst zijn berouw nog niet eens uitgesproken of de vader sluit zijn armen al om hem heen. Zo'n onvoorwaardelijke liefde is constructief.
Nussbaum werkt haar visie verder uit in de persoonlijke, publieke en politieke sfeer. Haar theoretische stijl verlevendigt ze met citaten van oude wijsgeren en ze verbindt haar thematiek met hedendaagse iconen als Nelson Mandela en Gandhi.
Woede en vergeving zijn passé, tijd voor onvoorwaardelijke liefde.

Martha Nussbaum: Woede en vergeving (Ambo|Anthos, 400 blz., € 11,50)

Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda