FacebookTwitterLinkedIn
  • VOLZIN 2019: NUMMER 1

    VOLZIN 2019: NUMMER 1

      Volzin organiseerde in samenwerking met Tilburg University een schrijfwedstrijd. Thema was: ‘Kunst
    02 januari 2019 - Lees meer
dinsdag, 24 January 2017 13:15

Els van Wijngaarden: Voltooide levens intens verwoord

Tekst: Jonathan Bergmann Tekst: Jonathan Bergmann

Het debat over voltooid leven is vorig jaar opnieuw opgelaaid. Maar wat is een voltooid leven? Els van Wijngaarden onderzocht het.

Voor haar promotieonderzoek aan de Universiteit voor Humanistiek interviewde Els van Wijngaarden vijfentwintig ouderen. Deze diepte-interviews vormen de kern van het boek. Van Wijngaarden neemt de tijd om de omgeving en het contact te schetsen. Daardoor komen de verhalen dichtbij. Zoals van de vrouw die interieurontwerpster was en in een prachtig vormgegeven kamer woont. De communicatie met haar verloopt moeizaam. De ene keer praat ze zacht, dan opeens schreeuwt ze. Van Wijngaarden heeft ook haar gedachten hierbij opgeschreven. Confronterend voor de lezer, wanneer de wanhoop bijna van de pagina’s druipt.

Van Wijngaarden observeert scherp. Ze deelt de gesprekken met de ouderen slim in op thema’s als eenzaamheid, identiteit die afgenomen wordt en weerzin tegen (gevreesde) afhankelijkheid. Opmerkelijk is de dubbelheid die uit de gesprekken naar voren komt. Oud worden gaat dan wel gepaard met incontinentie, pijn en eenzaamheid, maar veel ouderen zijn nog erg actief. Eén oudere is nog continu aan het verhuizen, “om maar wat te doen te hebben”. Een ander is nog druk achter de computer en zorgt voor zijn vrouw. Dat maakt dat de wens voor de dood soms paradoxaal overkomt. “Stoppen op je hoogtepunt”, zegt een oudere man bijvoorbeeld, als hij verwijst naar het vroegtijdig uitstappen. Of de vrouw die nog naar de fitness gaat. Dood willen en fit blijven. Lichamelijk, maar ook relationeel zitten de ouderen in een spagaat. Zoals het echtpaar dat enerzijds wel samen voor de dood wil kiezen maar ook hun kinderen geen verdriet wil aandoen. Het levert hartverscheurende verhalen op.

De interviews worden afgewisseld met intermezzo’s waarin Van Wijngaarden de interviews met theorie van achtergrond voorziet. In bondige reflecties benoemt ze precies de pijnpunten. Ze brengt de nodige diepgang aan en draagt zo bij aan het maatschappelijk debat. Respect is in onze maatschappij een verdienste geworden. Maar, zo stelt ze, wat als je als oudere aan de zijlijn staat? En wat als steeds meer zaken als rouw, somberheid en gevoelens van zinloosheid medisch worden geduid? We sturen mensen naar een dokter of psycholoog. Maar dit zijn geen medische vraagstukken, maar existentiële. Medici lossen ze niet op; ons vermogen om existentiële antwoorden te geven verdwijnt. 

Veel ouderen waren erg welwillend om de onderzoekster te helpen. Ze vertelden honderduit. Voorzichtig mag je de conclusie trekken dat gesprek en dialoog erg welkom is. Als mens zijn we geneigd om pragmatisch oplossingen voor eenzaamheid te bieden. Van Wijngaarden pleit ervoor om dat niet te doen, maar om mee te voelen in de eenzaamheid. Ze citeert aan het slot de schrijfster Joan Erikson: To face down despair with faith and appropiate humility is perhaps the wisest course. Laten we de wanhoop onder ogen zien met geloof en in gepaste bescheidenheid. Van Wijngaarden laat in haar intens geschreven boek zien dat de vragen van ouderen mensen van alle leeftijden raken.

Els van Wijngaarden, Voltooid leven, Atlas Contact 202 blz. € 19,99

Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda