FacebookTwitterLinkedIn
  • VOLZIN 2019: NUMMER 1

    VOLZIN 2019: NUMMER 1

      Volzin organiseerde in samenwerking met Tilburg University een schrijfwedstrijd. Thema was: ‘Kunst
    02 januari 2019 - Lees meer
donderdag, 08 December 2016 09:17

Gert Peelen, m.m.v. Petra Pronk: Een werk van verbeelding

Tekst: Jan Offringa Tekst: Jan Offringa Beeld: Stijn Rademaker

Gert Peelen vertelt in zijn biografie van Harry Kuitert het enerverende verhaal van een omstreden theoloog.

Spreken over boven luidt de titel van de biografie die Harry Kuitert (Drachten, 1924) bijna niet gekregen had. Want voordat het helemaal boek af was, overleed auteur Gert Peelen. Petra Pronk, die Kuitert eveneens goed kent, heeft het werk in gepaste stijl afgerond. Het geheel mondt uit in een enerverend verhaal over een omstreden theoloog in een snel veranderende gereformeerde wereld. De jonge student Geert Mak, die in 1968 verslag deed van een avond met Kuitert over nieuwe inzichten in de theologie, typeerde hem als “de Kennedy van de VU”. Waar anderen om de hete brij heen dansten, was Kuitert volgens Mak het meest rechtdoorzee.
Als predikant kent Kuitert een moeilijke start wanneer hij in 1950 naar het Zeeuwse Scharendijke verhuist, samen met zijn Zweedse bruid Inga Westland. De gemeente is behoudend en zwaarmoedig en veel steun vanuit de kerkenraad ervaart hij niet. Daarvan getuigt de ouderling met wie hij een verontrust echtpaar bezoekt. Waar Kuitert bij zit, vat deze man het gesprek samen: “U bent niet tevreden over de dominee hè? Zeg het maar eerlijk, we hebben een kat in de zak gekocht.” De sfeer verandert als Kuitert zich tijdens de watersnoodramp van 1953 ontpopt als een behulpzaam en toegewijd pastor
Terug in Amsterdam komt zijn leven en denken in een stroomversnelling. Kuitert gaat aan de slag als studentenpredikant, begint aan zijn promotieonderzoek en wordt een van de achttien predikanten die de aanzet geven tot Samen op Weg, het fusieproces van hervormden, gereformeerden en lutheranen. Peelen zet de verschuivingen helder op een rijtje. Theologisch neemt Kuitert afstand van een letterlijke lezing van de schepping en zondeval in Genesis. Ethisch komt zijn visie op (homo)seksualiteit in beweging. Politiek gezien is hij kritisch over de kernwapens en de rassenproblematiek. Op kerkelijk terrein wordt hij steeds positiever over de oecumene. En op cultureel vlak stelt hij zich open voor de moderne literatuur. Dat levert de nodige wrijving op met de gereformeerde wereld en op den duur ook met de synode.
In 1965 gaat Kuitert aan de Vrije Universiteit werken. Daar wordt hij niet veel later hoogleraar ethiek maar de post dogmatiek – over de christelijke leer - vertrouwt men hem niet toe. Dat weerhoudt hem er niet van Wat heet geloven (1977) te schrijven, volgens velen zijn beste boek. Vervolgens concentreert hij zich op ethische kwesties als euthanasie en suïcide. Pas in 1992 verschijnt er weer een theologisch werk: Het algemeen betwijfeld christelijk geloof. Naar aanleiding van dit ‘ABC’ ontvangt Kuitert weer massa’s brieven vol bloemrijke verwensingen. Peelen citeert er gretig uit.
Minder oog heeft de biograaf voor kerken waarin het werk van Kuitert gewoon frank en vrij besproken is. En voor mensen die Kuiterts ABC-visie teleurstellend vonden en, aan hem voorbij, nieuwe wegen zochten. Zo ontwaarde filosoof Theo de Boer met enige verbazing “een rotsvaste theïstische overtuiging” bij Kuitert, voor wie “God een wil en macht over alles is en wel van persoonachtige aard, een macht die ons kan maken en breken”. Vanaf Over religie (2000) laat Kuitert dit godsbeeld vallen. Religie is nu voor hem geheel en al ‘een werk van verbeelding’ geworden. Dat is niet alleen voor orthodoxe theologen te mager, maar ook voor liberale theologen die al eerder het theïsme voorbij waren.

Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda