FacebookTwitterLinkedIn
maandag, 25 July 2016 10:20

Elias Canetti: De fakkel in het oor

'Dit boek leert me hoe belangrijk literatuur is voor mijn vakgebied', zegt familietherapeut Else-Marie van den Eerenbeemt (1946) over 'De fakkel in het oor', een autobiografie van de Duitstalige Nobelprijswinnaar en massapsycholoog Elias Canetti.

'Canetti beschijft in dit boek de tijd tussen zijn zestiende en zesentwintigste levensjaar. Hij heeft een ongewoon oog voor mensen aan de vooravond van het fascisme. En een ongewoon oor voor de geluiden die het onheil aankondigen. Hij heeft ‘een fakkel in het oor’. Het was een eyeopener voor me, want ik ontdekte dat ik de kennis voor mijn hele vakgebied in de literatuur kon vinden. Veel beter dan in vakboeken. Literatuur werkt voor mij zelfs genezend. Al lezend denk ik: o wat fantastisch dat je het zo kunt zeggen.
Het boek gaat over de verhouding met zijn ouders en de vroege dood van zijn vader toen Canetti negen jaar oud was. Hij schrijft over de reactie van zijn moeder bij dat overlijden: “Met haar schreeuwen ging de dood van mijn vader mij binnen en die heeft mij nooit meer verlaten.” Die dood is een metafoor geworden voor de dood van de Europese woordcultuur waaruit hij was voortgekomen. Zijn hele leven – hij overleed in 1994 op 89-jarige leeftijd – heeft hij ertegen gevochten. Hij heeft zijn vaders dood nooit kunnen verwerken.
Canetti beschrijft de loyaliteit in het gezin en de familie. Dat is ook het grote aandachtspunt in mijn eigen werk als familietherapeut: de kracht en kwetsbaarheid van families. Hij beschermt zijn moeder tegen zijn vrouw en andersom. Hij maakt onderscheid tussen existentiële, onuitwisbare relaties en de relaties die je kiest en laat zien hoe de bescherming van beide met elkaar botst. Mijn exemplaar zit vol plakkers en strepen. Een boek moet leven voor mij, ik streep er rustig in.
Over relaties en loyaliteit bestaan nog veel misverstanden. Mede door mijn werk is wel langzamerhand doorgedrongen dat kinderen loyaal zijn aan hun ouders, tegen de klippen op. Hoe slechter de ouder, hoe trouwer het kind. Die trouw is natuurlijk fantastisch. Ook rechters en advocaten bij echtscheiding hebben daar meer begrip voor gekregen. Therapeuten en hulpverleners weten het wel als notie, maar ze kunnen er nog niet mee werken. Ze denken nog steeds dat ze een kind kunnen redden ván de ouders. Het tegendeel is waar: je kunt kinderen alleen maar redden mét de ouders. Mensen deloyaal maken is bijzonder schadelijk. Het is een groot misverstand te denken: ik heb niks meer met mijn ouders. Kijk maar eens wat er gebeurt als een van je ouders overlijdt. Als je relatie gebaseerd was op ontrouw aan je ouders, loopt je relatie vervolgens stuk. Als je partner heeft gezegd: laat je ouders toch los, ‘kies voor jezelf’ – die populaire uitdrukking is de vloek van deze tijd – gaat je huwelijk eraan.
Het wemelt nu van boeken over ouders en kinderen, zie Maarten ’t Hart, Adriaan van Dis, Arnon Grunberg en A.F.Th. van der Heijden. In ‘Jij zegt het’ van Connie Palmen – dat boek had ik nu ook kunnen kiezen – kun je leren wat een verhouding is, dat je kunt stikken in een verhouding, dat je er onderdoor kunt gaan van liefdesverdriet. Ik zou graag college geven over zo’n boek.”

Elias Canetti, De fakkel in het oor, Arbeiderspers, 355 blz., € 69,95

Tekst: Cees Veltman

Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda