FacebookTwitterLinkedIn
  • VOLZIN 2019: NUMMER 1

    VOLZIN 2019: NUMMER 1

      Volzin organiseerde in samenwerking met Tilburg University een schrijfwedstrijd. Thema was: ‘Kunst
    02 januari 2019 - Lees meer
maandag, 23 November 2015 11:34

Hans Achterhuis & Maarten van Buuren: Erfenis zonder testament

Wat kunnen de tien geboden voor ons nog te betekenen hebben?’ vragen filosoof Hans Achterhuis en emeritus hoogleraar moderne Franse letterkunde Maarten van Buuren zich af in hun boek Erfenis zonder testament: filosofische overwegingen bij de tien geboden. Een gebod als ‘Gij zult geen andere goden voor mijn aangezicht hebben’ heeft in de hedendaagse samenleving weinig betekenis. Achterhuis en Van Buuren schetsen in dit boek de historische context die het ontstaan van de geboden mogelijk maakte. Bovendien beschrijven zij hoe de oude geboden vandaag nog kunnen inspireren. In ieder hoofdstuk behandelen zij beurtelings een gebod. Uitzondering is het eerste gebod – opgesplitst in ‘Ik ben de Here uw God’ en ‘Gij zult geen andere goden voor mijn aangezicht hebben’ – daar hebben zij twee hoofdstukken voor nodig. Elk hoofdstuk bevat een geschiedkundige schets en vervolgens een filosofische reflectie. Die opbouw zorgt voor een prettig leestempo. Het hoofdstuk over het vierde gebod bijvoorbeeld –‘ Gij zult de sabbat in ere houden’ – begint met een behandeling van de sabbat, de dag van rust, om te eindigen met ideeën van Max Weber over maatschappelijke ritmes. Achterhuis vraagt zich af of wij in onze huidige samenleving wel genoeg gelegenheid voor rust hebben. Hij overdenkt het nut van de sabbat in een door burn-outs geteisterde samenleving. Van Buuren legt in het hoofdstuk over het gebod ‘Gij zult geen valse getuigenis spreken’ een verband met de ‘heilzame leugen’ van filosoof Friedrich Nietzsche. Hij geeft als voorbeelden: ‘Ik ben gelukkig getrouwd’ en ‘Wij hebben onze kinderen een uitstekende opvoeding gegeven’. Zo brengen Achterhuis en Van Buuren de oude geboden in verband met hedendaagse ontwikkelingen.

De auteurs beroepen zich naast de al eerder genoemde Max Weber en Friedrich Nietzsche op figuren als Spinoza, Hannah Arendt, John Locke en Louis Althusser. Achterhuis en Van Buuren doen hun huiswerk goed om de oude ‘tien woorden’ van nieuwe betekenis te voorzien. Tegelijkertijd zijn hun beschouwingen niet enkel theoretisch. Achterhuis behandelt het Hof van Twello van Gert Jan Jansen, een hedendaagse meent, in het hoofdstuk over het gebod ‘Gij zult niet stelen’: “Jansen herontdekte toen het actieve recht als basisprincipe van de traditionele meent: je krijgt wat, maar je moet er wel wat voor doen. Je mag het land gebruiken, maar je moet dan wel de sloten, wegen, haven en andere landschapselementen onderhouden.” Een theoretisch hoofdstuk krijgt zo een praktisch accent. Dat maakt het begrijpelijker. Soms zijn de overwegingen persoonlijker van aard. Van Buuren vertelt in het hoofdstuk over het gebod ‘Gij zult u geen gesneden beeld maken’ over depressie die hem op zijn vijftigste overviel. “Er bleef niets van mij over. Ik was niet sterk en slim meer; ik was uitgebrand en op.” Hij maakt zo duidelijk hoe het gebod voor hem zelf vandaag de dag nog relevant kan zijn. Maar heeft de lezer daar wel wat aan? Het is de vraag of zo’n persoonlijke benadering lezers wel genoeg aanknopingspunten biedt om ook zelf de tien geboden van nieuwe betekenis te voorzien. (Lucas van Heerikhuizen)

Hans Achterhuis & Maarten van Buuren: Erfenis zonder testament. Filosofische overwegingen bij de tien geboden (Lemniscaat,240 blz., € 19,95).

Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda