FacebookTwitterLinkedIn
  • VOLZIN 2019: NUMMER 1

    VOLZIN 2019: NUMMER 1

      Volzin organiseerde in samenwerking met Tilburg University een schrijfwedstrijd. Thema was: ‘Kunst
    02 januari 2019 - Lees meer
donderdag, 08 October 2015 09:59

Klaas A.D. Smelik: Antisemitisme

Tekst: Lucas van Heerikhuizen Tekst: Lucas van Heerikhuizen

Antisemitisme gaat veel verder dan zomaar een zondebok aanwijzen.

Rituele moord, bloedbeschuldiging, hostieschending en de vergiftiging van bronnen: een greep uit waarvan Joden door de eeuwen heen zijn beschuldigd. Deze voorbeelden, uit de middeleeuwen, maken duidelijk hoe onder andere christendom (hostieschending) met Jodenhaat samenhangt. Zo'n specifieke beschuldiging illustreert de unieke geschiedenis van Jodenhaat. De theoloog Klaas Smelik, professor Joodse Studies aan de Universiteit Gent, maakt met dergelijke voorbeelden in zijn nieuwe boek Antisemitisme duidelijk dat Jodenhaat een op zichzelf staand fenomeen is.

Smelik maakt onderscheid tussen verschillende vormen van Jodenhaat. Als eerste vorm beschrijft hij het anti-judaïsme, de kritiek van het christendom op het jodendom. Tot aan de middeleeuwen moesten Joden zich vaak onder dwang tot het christendom bekeren. Ook na hun bekering kregen ze nog het verwijt 'te Joods' te zijn. Er kwamen steeds strengere eisen. Op een gegeven moment zagen de heersende christenen Joden niet meer als aanhangers van een religie. Het jodendom gold als een toestand waaraan niet te ontkomen viel. Aan het eind van de middeleeuwen sprak men voor het eerst van 'zuiverheid van het bloed' om aan te geven dat bekeerde Joden door hun afkomst nooit volwaardige christenen konden zijn.

Dat opent de weg voor een tweede vorm van Jodenhaat, antisemitisme, gebaseerd op de gedachte dat Joden een ras zouden zijn. Juist de seculiere moderne tijd maakt deze nieuwe vorm van Jodenhaat mogelijk. Omdat Joden zich in de moderne tijd mochten mengen in het maatschappelijke verkeer, kregen zij belangrijke posities. Dit maakte sommigen bang dat de Joden de macht overnamen. In de late negentiende eeuw komen bovendien ideeën op over de Joden als een ras dat op totale wereldoverheersing uit is en daarom bestreden moet worden.

Het idee van de Joden als ras is volgens Smelik absurd. Het is destijds bepaald door willekeurige pseudowetenschappelijke inzichten zoals frenologie (schedelmetingen). Redeneringen hierover zijn bovendien inconsequent. De Portugese Joden in Amsterdam kenden niet de uiterlijke kenmerken die de nazi's als bepalend voor het Joodse ras hadden opgesteld. Toch werden zij uiteindelijk gedeporteerd. Zoals Smelik herhaaldelijk stelt: "Logica heeft in het antisemitische discours geen prioriteit". Gebrek aan logica wordt in verband gebracht met antizionisme, een derde vorm van Jodenhaat. Volgens Smelik hangt antizionisme vaak samen met antisemitisme. Kritiek op Israël wordt binnen de islam vaak onderbouwd met een beroep op het werk De Protocollen van de Wijzen van Zion, dat getuigt van een Joodse samenzwering om de wereld te overheersen. Het werk is een Russische vervalsing maar blijft onder moslims populair omdat het verklaart waarom de islam het aflegt tegen Israël.Jodenhaat is volgens Smelik niet te reduceren tot een constante honger naar een zondebok, maar "een verschijnsel dat reageert op historische, politieke en maatschappelijke ontwikkelingen". Hij laat in zijn grondige studie zien dat Jodenhaat meer dimensies heeft dan vermeend racisme.

Klaas A.D. Smelik. Antisemitisme: Actualiteit van een historische ontwikkeling. Garant, 382 blz., € 34,90.

smelik-cover

 

Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda