FacebookTwitterLinkedIn
  • VOLZIN 2019: NUMMER 1

    VOLZIN 2019: NUMMER 1

      Volzin organiseerde in samenwerking met Tilburg University een schrijfwedstrijd. Thema was: ‘Kunst
    02 januari 2019 - Lees meer
donderdag, 17 September 2015 10:28

Judith Butler e.a.: De kracht van religie in de openbare sfeer

Tekst: Lucas van Heerikhuizen Tekst: Lucas van Heerikhuizen

Vier vooraanstaande denkers heroverwegen de verhouding tussen religie en de publieke sfeer.

Lang dacht men dat religie uit de publieke sfeer zou verdwijnen. Religie werd beschouwd als iets irrationeels dat uiteindelijk alleen in de privé sfeer een rol kon spelen. Dit beeld klopt niet. Religie verdwijnt niet uit het openbare leven. Bovendien is religie meer dan alleen irrationeel denken. Het idee van secularisering, de verwachting dat de maatschappelijke invloed van religie alleen maar afneemt, is daarom aan herziening toe. In dit boek beschrijven vier vooraanstaande filosofen hun visie op secularisering.

De eerste denker die zijn mening hierover geeft is de Duitse filosoof en socioloog Jürgen Habermas. In de jaren tachtig verkondigde hij het klassieke idee van de secularisering. Hij is hier echter steeds meer de beperkingen van in gaan zien, onder andere door dialoog met vooraanstaande religieuze figuren zoals Joseph Ratzinger (Paus Benedictus XVI) in 2007. Habermas erkent nu dat religie het publieke debat kan verrijken, bijvoorbeeld op het terrein van ethiek en moraal. Hij vindt het wel belangrijk dat religieuze ideeën in de publieke sfeer zo worden geformuleerd dat ze voor iedereen begrijpelijk zijn.

De Canadese filosoof Charles Taylor geeft in zijn stuk kritiek op Habermas. Taylor vindt het te eenzijdig om alleen te eisen dat religieus denken geformuleerd wordt zodat iedereen het kan begrijpen. Hij vindt dat religieuze en niet-religieuze denkwijzen gelijk behandeld moeten worden. Hij noemt marxisme, kantianisme en neoliberalisme als voorbeelden. Je kunt afspreken dat je in de publieke sfeer niet mag beweren dat iets waar is omdat het in de Bijbel staat. Dan moet je ook niet kunnen beweren dat iets waar is omdat Karl Marx het gezegd heeft. Als we omwille van de secularisering dit soort taal weren uit het publieke debat, houden we niets meer over. Taylor stelt daarom voor wel dit soort taal toe te staan. Op basis van wat mensen zeggen kunnen we vervolgens zoeken naar wat hij noemt een "filosofie van het burgerschap", gekenmerkt door "mensenrechten, gelijkheid en non-discriminatie en democratie."

De Amerikaanse filosoof Judith Butler behandelt in haar artikel het idee van leven in ballingschap. Samenlevingen worden steeds multicultureler en daarom kennen zij steeds minder gedeelde culturele gebruiken. De plek waar mensen wonen zegt uiteindelijk niet veel meer over hoe zij handelen. Mensen raken op deze manier ontheemd. Diaspora, verstrooiing, is het uiteindelijke lot van alle volkeren. Het is dan de vraag hoe samen-wonen vormgegeven moet worden. Niet met anderen willen samen-wonen is geen optie. Butler herinnert ons eraan dat dat tot volkerenmoord kan leiden. Een seculiere publieke sfeer is volgens haar een geschikt politiek instrument om zulke ontwikkelingen te voorkomen.

De Amerikaanse filosoof Cornel West geeft een model om de ideeën van Habermas, Taylor en Butler in praktijk te brengen. Hij spreekt zich uit voor een christendom gekenmerkt door mededogen, dat oproept het lot van de "verworpenen der aarde" op zich te nemen. Hij staat een empathie voor die zo breed is "dat je bereid bent om je open te stellen voor verschillende vertogen en argumenten die je met de rug tegen de muur duwen." Net als Butler ziet West dit als noodzakelijk, maar het is geen gemakkelijke opgave. West blijft wel realistisch. Hij roept niet op tot een absolute utopie, maar hoopt op steeds "beter mislukken."

 

Judith Butler, Jürgen Habermas, Charles Taylor, Cornel West. De kracht van religie in de openbare sfeer. Klement, 170 blz., € 19,50.

de-kracht-van-religie-in-de-openbare-sfeer

 

Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda