FacebookTwitterLinkedIn
  • VOLZIN 2019: NUMMER 1

    VOLZIN 2019: NUMMER 1

      Volzin organiseerde in samenwerking met Tilburg University een schrijfwedstrijd. Thema was: ‘Kunst
    02 januari 2019 - Lees meer
Columns
woensdag, 21 maart 2018 09:24

Ruimte

Tussen de boeken, de briefjes met haastig neergekrabbelde aantekeningen en een paar lege koffiekopjes liggen sinds enkele weken duizend kleine stukjes karton op mijn werktafel. De ene helft al op de goede plek, de andere helft op kleur gesorteerd. Met jongste zit ik regelmatig een half uurtje te puzzelen. Zijn broer en ik kochten de puzzel met een afbeelding van Michelangelo vorig jaar in Rome. Gek eigenlijk dat naarmate mijn agenda voller is en de stapels op mijn werktafel zich uitbreiden, de behoefte groeit om iets onnuttigs te doen zoals puzzelen. Er ontstaat ruimte in mijn hoofd naarmate de puzzelstukjes zich laten ordenen. Jongste doet het omdat hij het gezellig vindt of mij een plezier wil doen. Ik hoop tenminste niet dat hij het met zijn negentien jaar al nodig heeft om op deze manier zijn hoofd leeg te maken.

Het samen puzzelen geeft in elk geval aanleiding tot gesprekken over niet alledaagse dingen. Dat het de bekende afbeelding van God en Adam uit de Sixtijnse Kapel is helpt daarbij. Adam ziet er ontspannen uit constateren we en God neemt in zijn roze jurk een mooi voorschot op de hedendaagse discussies over genderneutrale kleding. Hun vingers raken elkaar net niet, maar het lijkt wel alsof God meer zijn best doet om de mens te bereiken dan andersom. Of de Schepper vindt het lastig om zijn schepsel los te laten natuurlijk. Gelukkig wordt God gedragen door een groepje blote engeltjes. Adam heeft kennelijk geen hulp van engelen nodig, of hij verbeeldt zich zelf een engel te zijn in zijn adamskostuum.

We zijn begonnen met de randen. Een stevig kader waarin alle stukjes in elk geval moeten passen. Daarna waren Adam en God aan de beurt. Dat viel nog mee. We hadden wel een beeld van hoe die twee eruit moesten zien. Maar toen kwam de uitdaging om de ruimte tussen God en de mens te vullen. Ondefinieerbare kleurnuances, miniscule barstjes de kalk. Die simpele ruimte blijkt een onoverkomelijke horde. Niets geen ontspanning meer maar ergernis over de zoveelste poging om het kloppend te krijgen. Als jongste even niet oplet, druk ik met enige kracht de laatste stukjes op een plek waar ze net niet thuis horen. “Klaar”, zeg ik triomfantelijk. Hij lacht ontspannen. Jongste bedoel ik. Of God glimlacht weet ik niet. Hij ligt alweer in stukjes terug in de doos.

Wilma Hartogsveld is theoloog, predikant en schrijver.

Anna is een blond meisje van zestien. Ze heeft sproeten op haar wangen en is niet zo groot van postuur. Anna heeft felblauwe ogen en spreekt met een zachte stem. Als ze loopt lijkt het alsof ze op elk moment klaar staat om opzij te stappen mocht er iemand op haar pad komen. Anna heeft een problematisch leven met veel incidenten in de familie. Vader is alcoholist, werkloos en van de stevige opvoeding. Moeder zit thuis, arbeidsongeschikt. De jonge Anna was vroeger een vrolijk kind, maar nu is ze somber en praat niet meer zoveel. De klappen op haar hoofd hebben haar letterlijk en figuurlijk murw gemaakt. Haar tienerjaren beleeft ze in relatieve eenzaamheid. Anna’s moeder heeft de bescherming van haar dochter opgegeven, het lukt haar niet meer. Ze kan niet meer. Het advies aan haar dochter is nu: “Houd vol, nog twee jaar, en dan mag je uit huis. Dan ben je volwassen en mag je wegvliegen.” Het is een convenant – in stilte ondertekend.

Adrie is een oude grijze man, 62 jaar oud. Hij heeft diepe groeven in zijn gezicht en een stevig postuur. Adrie heeft donkerbruine ogen en een bulderende stem. Als hij loopt lijkt het alsof er een trein over het spoor dendert, stoom uit zijn oren, bewegend in een kaarsrechte lijn. Wie zich op zijn baan bevindt, wordt overlopen. Adrie heeft een problematisch leven met veel incidenten in de familie. Zijn vrouw heeft borstkanker, maar niemand spreekt erover. Na de amputatie van haar borst, vlak na de geboorte van Anna, verandert hun huwelijk. Zijn vrouw sluit zich af voor Adrie. Hij mag haar niet meer aanraken en hij mag haar ook niet troosten. Adrie mag niks meer met haar lichaam, omdat zijn vrouw zich voor haar lichaam schaamt. Ze is verminkt, zegt ze, en ze zal deze last dragen totdat ze een manier vindt om ermee om te gaan. Over een paar maanden wordt uit voorzorg ook haar andere borst geamputeerd. Adrie mag er niet zijn voor haar, en daarom zoekt hij troost in de fles. Wanneer hij zijn dochter Anna ziet, ziet hij zijn vrouw. Anna is de gave, gezonde versie van haar moeder. Ze lijken als twee druppels water op elkaar. Wanneer ze beide op de bank zitten, ziet hij in een oogopslag wat zijn vrouw toen was en wat zij nu is. Ze was als een roos, warm en kleurrijk. Nu is ze als een cactus, gevaarlijk en stekelig. Als de alcohol naar Adrie’s hersenen stroomt, valt hij uit tegen de kleine Anna. Als hij weer helder kan nadenken, zegt hij tegen zijn vrouw: “Houd vol, wat er ook gebeurt, ik zal er voor jullie zijn.”

Esther is een arbeidsongeschikte moeder van 52 jaar. Ze heeft sproeten op haar wang en is niet zo groot van postuur. Esther heeft blauwe ogen, maar niet meer zo fel als vroeger. Als ze loopt lijkt het alsof ze op elk moment kan omvallen. Het verhaal van Esther begint bij de geboorte van Anna. Zij is namelijk een buitenechtelijk kind. Esthers moeder, oud en wijs als zij is, weet ervan en verstoot haar uit de familie. Esther mag niet meer naar moeders kerk, en zij wordt onterfd. “De Heer zal jou niet vergeven, en ik ook niet!” zijn de schurende laatste woorden van grootmoeder. Niet lang daarna verliest Esther haar eerste borst. Het is een straf van God, precies zoals haar moeder zei. De Heer vergeeft de zonde niet. Elke keer als zij Anna aan haar gezonde borst legt, en in de felblauwe ogen van haar dochter kijkt, huilt ze. Het kleine wonder is onschuldig, maar geboren in schuld. Adrie houdt ze vanaf dat moment op afstand. Wat kan Esther anders doen? Als ze hem zou vertellen over wat ze heeft gedaan, verlaat hij haar. En als zij met hem de liefde zou bedrijven, wordt ze herinnerd aan de verschrikkelijke, zondige daad. Ze kiest voor de persoonlijke kwelling en hoopt dat Anna het volhoudt. “Nog twee jaar, en dan mag je uit huis. Dan ben je volwassen en mag je wegvliegen.” Op de dag dat Anna op kamers gaat wonen, vertelt ze Adrie eindelijk haar geheim. Hij loopt naar haar toe en omhelst zijn vrouw zoals hij haar nog nooit eerder heeft omhelsd. De fles spat op de stenen vloer in duizend scherven uiteen.

Enis Odaci is voorzitter van Stichting Humanislam en te volgen op www.humanislam.com.

maandag, 05 maart 2018 11:46

Franciscus onder de wolven

Jorge Mario Bergoglio (81) viert op 13 maart zijn eerste lustrum als paus. Aan aftreden denkt hij niet, maar naar de mens gesproken zit de eerste helft van zijn pontificaat erop. Een goed moment om de tussenstand op te maken. Zoals elk pausschap wordt ook dat van Franciscus getekend door de omstandigheden van zijn tijd. En zoals elke verstandige gezagsdrager weet, is ‘beeldvorming’ in onze tijd allesbepalend. Wat dat betreft zit het met deze paus wel goed. In zijn publieke optreden steunt hij niet op het formele gezag van zijn ambt, maar op het charisma van zijn persoon. Dat charisma wordt maximaal versterkt door gebruikmaking van de moderne media. Onder Franciscus zijn we getuige van een ‘digitaal pausdom’. Franciscus stelt zijn populariteit in dienst van wat hij ziet als de centrale boodschap van het christendom: de keuze voor wie arm en kwetsbaar zijn (zie het artikel van Thijs Caspers elders in dit nummer). Hij klaagt de morele onverschilligheid aan tegenover onrecht en uitbuiting van mensen en de aarde. Franciscus is om zo te zeggen het geweten van onze wereld.

Een paus is echter meer dan een moreel wereldleider. Hij bestiert ook zijn kerk – met 1,3 miljard gelovigen – en geeft leiding aan het bestuursapparaat van die kerk, de Vaticaanse Curie. Precies op dit vlak verkeert het pontificaat van Franciscus in een kritieke fase, zegt de gezaghebbende Vatican watcher Marco Politi in zijn laatste boek. Dat boek draagt de veelzeggende titel ‘Paus Franciscus onder de wolven’. Volgens Politi woedt er binnen en buiten het Vaticaan ‘een burgeroorlog’. Conservatieve krachten frustreren de hervormingen die de paus in gang heeft gezet. Van de hervorming van de Vaticaanse Curie is na vijf jaar dan ook nog niet veel zichtbaar. De paus lijkt zich van het probleem bewust te zijn. In zijn laatste kersttoespraak tot de Curie haalde hij ongekend hard uit. Hij gewaagde van ‘een kankergezwel’, ‘samenzweringen en kliekvorming’ en ‘zelfverklaarde martelaren’ en citeerde een negentiende-eeuwse prelaat: “In Rome hervormingen doorvoeren is net zo iets als de sfinxen in Egypte met een tandenborstel schoonpoetsen.”
De tegenstanders van de paus bevinden zich overigens niet alleen in het Vaticaan. Ook conservatieve bisschoppen en gelovigen roeren zich. Zo legden vier kardinalen aan de paus een lijstje voor met mogelijke ketterijen in diens document over huwelijk en gezin, Amoris Laetitia. Of de paus op hun punten van twijfel (‘dubia’) maar ja of nee wilde zeggen. Kardinaal Wim Eijk sloot zich intussen op eigen wijze bij deze critici aan. De paus moet duidelijkheid scheppen, aldus Eijk in dagblad Trouw, over de positie van gescheiden hertrouwde katholieken. Anders dan de paus wil Eijk hen blijven weren van de communie.

Paus Franciscus mikt op een ‘cultuuromslag’ onder bisschoppen en binnen de Curie. Zo’n omslag heeft lange tijd nodig. De vraag naar wie hem gaat opvolgen, wordt daarmee des te prangender. Zou er nu een conclaaf gehouden worden, dan zijn van de 119 kiesgerechtigde kardinalen er 49 door Franciscus benoemd. Maar wellicht is dat al te werelds gedacht. Niet de kardinalen wijzen de paus aan, maar de heilige Geest doet dat, zo is de gelovige gedachte. En die heilige Geest schonk de kerk toch, tegen alle verwachting in, een paus als Franciscus.

Doorzoek de website

 

 

Agenda