FacebookTwitterLinkedIn
  • VOLZIN 2019: NUMMER 1

    VOLZIN 2019: NUMMER 1

      Volzin organiseerde in samenwerking met Tilburg University een schrijfwedstrijd. Thema was: ‘Kunst
    02 januari 2019 - Lees meer
woensdag, 20 September 2017 10:26

Omstreden overschrijder van grenzen

Omstreden overschrijder van grenzen Tekst: Willem van der Meiden

De speelfilm Apocalypto uit 2006 is een bloederig spektakelstuk waarin de oorspronkelijke bewoners van Midden-Amerika hun fin de siècle vieren met een orgie van geweld. De suggestie wordt gewekt dat het om de Maya’s gaat, maar dat kan om diverse redenen historisch niet kloppen. Na tal van wreedheden vluchten de laatste overlevenden naar de kust. De slotscènes vertonen daar drie landingsschepen, met aan boord Spaanse soldaten en missionarissen en met de kruisvlag hoog in top. De boodschap van regisseur Mel Gibson, een aartsconservatieve rooms-katholiek, is duidelijk. Hier worden de wilden van het westen, die zichzelf aan het vernietigen zijn, gered door de afgevaardigden van het ware geloof.

Zo ging het niet, maar de mythevorming is hardnekkig. De Europese pionier van deze beeldvorming is Christoffel Columbus (Cristobál Colón), de man van ‘1492’ en de ‘ontdekker’ van Amerika. Columbus (1451-1506) uit Genua maakte in opdracht van de Portugese koning in twaalf jaar vier zeereizen naar de West en verlegde zo onbekende grenzen. Tijdens de eerste reis landde hij op de huidige Bahamas, Cuba en het eiland Hispaniola. Op de tweede reis deed hij ook Jamaica en Puerto Rico aan. Op de derde reis waagde hij de oversteek naar Trinidad en het vasteland van Zuid-Amerika, om op de vierde reis het kustgebied van Midden-Amerika te verkennen. Hoe we nu moeten aankijken tegen de motivatie voor deze reizen en de inzet van de reizigers is in de mist van elkaar tegensprekende interpretaties verdwenen. Zo vindt de ene analyticus Columbus een beroerde navigator, maar roemt een ander juist zijn stuurmanskunst en kennis van de winden. Constateert de een oprechte belangstelling voor de ‘indianen’ die Columbus op zijn reizen aantreft, voor de ander is hij een rover en genadeloze zeloot van het ware geloof. Zelf kreeg ik in een leesboekje voor kinderen nog te horen dat Columbus dacht dat de aarde plat was… Hoe hij dan dacht de westelijke route naar Indië en China te vinden, werd er niet bij verteld.

De bolvorm van de aarde was anno 1492 bekend, zeker onder zeevaarders, maar wat je bijvoorbeeld onderweg naar het westen kon aantreffen, was nog met veel mythevorming verweven. Marco Polo had twee eeuwen eerder geschreven dat er ten oosten van China nog een groot en rijk eiland moest liggen, dat hij Cippangu (Japan) noemde. Columbus wilde er graag heen en misschien deed hij onderweg nog wel de fantasie-eilanden Frislant en Thule aan. Of liever nog Atlantis! De ontbrekende kennis die Columbus en de zijnen het meest parten speelde, was een correcte inschatting van afstanden. Columbus zelf dacht in enkele weken naar Indië te kunnen zeilen. Toen hij vijf weken na vertrek land in zicht kreeg, dacht hij dan ook Indië te hebben bereikt en noemde de ‘wilden’ die hij aantrof ‘indianos’. En Cuba moest dan wel Cippangu zijn. Hij vond er echter tabak, maar geen specerijen of goud. Soms waren de contacten met de inheemse bevolking welwillend, maar de reizigers vonden niet overal een warm onthaal. Enkele tientallen zeelieden die achterbleven in een nieuw gebouwde nederzetting, werden uitgemoord.

Voor de ‘indianen’ was de kennismaking met hun ‘ontdekkers’ uiteindelijk verwoestend. Hun gebieden werden leeggeplunderd, zij zelf werden uitgeroeid en wie overbleef viel ten prooi aan hun onbekende ziekten als toegift van de nieuwe heersers. De eerste chroniqueur van Columbus’ reizen, de Spaanse dominicaan Bartolomé de las Casas (1484-1566), kwam in 1502, zeker niet gespeend van missionaire ijver, voor het eerst naar het westen, verbleef enige tijd op Cuba en stelde in 1542 het lot van de inheemse bevolking op een schrijnende wijze te boek in zijn ‘korte relaas over de vernietiging van de Indiës’. Zijn boek was onder Spaanse historici eeuwenlang omstreden en hij gold als de eerste vertolker van ‘de zwarte legende’, waarin de Spaanse bijdrage aan de wereldgeschiedenis met bloed wordt geschreven. Toch geldt hij voor velen als de uitvinder van de mensenrechten. De standbeelden van Columbus zijn in Latijns-Amerika niet te tellen – die van De las Casas niet. Dat is wrang, maar geschiedenis wordt door de overwinnaars geschreven.

Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda