FacebookTwitterLinkedIn
  • VOLZIN 2019: NUMMER 1

    VOLZIN 2019: NUMMER 1

      Volzin organiseerde in samenwerking met Tilburg University een schrijfwedstrijd. Thema was: ‘Kunst
    02 januari 2019 - Lees meer
maandag, 21 August 2017 09:00

Het kind centraal en niet de leerstof

Een kind was bezig met steentjes een emmertje te vullen. Het kindermeisje wilde naar huis, maar het kind wilde doorgaan met zijn spel. Om op te schieten ging het kindermeisje zelf het emmertje vullen en zette het kind daarna in zijn wagentje “in de volle overtuiging dat zij het hem naar de zin maakte. Maar het luid geschreeuw van het kind, de uitdrukking van verzet op dat gezichtje tegen het geweld en het onrecht, hem aangedaan, trof mij. Heel dat ontwakend hartje was vervuld van gevoel van diep-beledigd zijn! Het kind verlangde geen emmertje vol steentjes; wat het wenste was de oefening, nodig om het emmertje te vullen, om aldus te voldoen aan de behoeften van zijn krachtig organisme.” Deze voor haar richtinggevende waarneming noteert Maria Montessori in haar hoofdwerk De methode uit 1909.

Maria Montessori (1870-1952) studeert medicijnen en is een van de eerste Italiaanse vrouwen die promoveert en arts wordt. Zij specialiseert zich in de opvang van verstandelijk beperkte kinderen en sticht in 1907 in een Romeinse volkswijk het Casa dei Bambini voor arme kinderen. Daar ontwikkelt ze haar opvattingen over opvoeding en onderwijs, die haar tot een van de grootste onderwijsvernieuwers van de vorige eeuw hebben gemaakt. Maar ze was niet alleen. In de jaren ’10 en ’20 werd door verschillende mensen afstand genomen van methodisch star volksonderwijs, dat gericht was op kennisoverdracht onder een disciplinair regime. De eerste Vrije School naar de inzichten van Rudolf Steiner dateert van 1919, de eerste Jenaplanschool met haar Gesamtunterricht van 1924. Enkele later werd de eerste Daltonschool opgericht. Deze reformbeweging stelde het kind centraal, en niet de leerstof of de opvoedingsdoelen, individualisering van het onderwijs en geen collectivisering. Zij had alle vertrouwen in de natuurlijke ontwikkelingen en leerbehoeften van het kind, zoals uit Montessori’s waarneming blijkt. En – het onderwijstype dat haar naam draagt is erin gespecialiseerd – van kinderen moesten andere vermogens worden gestimuleerd dan kennisontwikkeling alleen, zoals hun lichamelijke en kunstzinnige vorming.

Voor Montessori is de inrichting van het klaslokaal van groot belang. Geen harde, rechte en strenge banken, waarin de kinderen nauwelijks bewegingsvrijheid hebben en in een strakke lijf- en leerdiscipline gedwongen worden, maar een vrije ruimte met her en der plaatsen waar groepjes leerlingen aan het werk kunnen zijn. Ieder kind mag werken in zijn eigen tempo, zijn eigen materialen kiezen, elk kind mag zich spontaan ontplooien, kinderen van verschillende leeftijden leren met en van elkaar, maar tot anarchie mag dat alles niet leiden. Montessori ontwikkelt ook speciale materialen voor het onderwijs, ontwikkelingsmateriaal en didactisch materiaal. Daarbij geeft ze aandacht aan het materiaal zelf, vormen en kleuren. Loopt u eens een basisschool anno 2017 binnen en u zult de indruk krijgen dat de denkbeelden van de pedagogische reformbeweging alom ingang hebben gevonden. Maar dat was in de tijd van de vernieuwers zelf niet het geval, de vernieuwingsbeweging bleef beperkt tot gespecialiseerde scholen, vooral voor de maatschappelijke bovenlaag. Pas een halve eeuw later ontwikkelde zich een maatschappelijk klimaat, met in ons land de afbrokkelende verzuiling en een meer op het individu gerichte cultuur, waarin deze vernieuwingsideeën beter gedijden.

Montessori reist veel om haar methode te promoten. De eerste Montessorikleuterschool in Nederland is van 1914. De ideeën van onderwijsvernieuwer Jan Ligthart zijn zeker verwant en ook iemand als Kees Boeke, oprichter van De Werkplaats in Bilthoven in 1929, is aan haar schatplichtig. Ze heeft een bijzondere band met Nederland, waar zij de laatste jaren van haar leven woont. Maria Montessori ligt in Noordwijk begraven.
Veel onderdelen van haar onderwijspraktijk zijn inmiddels in het gehele onderwijs doorgedrongen, al heeft haar nogal strikte methodiek, die zij zeer dwingend voorschreef, minder navolgers. Maar het onderwijs blijft zich vernieuwen en ook deze schooltypen doen dat. Er zijn in Nederland 120 erkende basisscholen voor Montessori-onderwijs en 20 voor het voortgezet onderwijs. ●

In de rubriek Grensverleggers portretteert Willem van der Meiden mensen die grenzen verlegden, overschreden of ophieven en zo de samenleving betekenisvol vernieuwden.

Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda