FacebookTwitterLinkedIn
  • VOLZIN 2019: NUMMER 1

    VOLZIN 2019: NUMMER 1

      Volzin organiseerde in samenwerking met Tilburg University een schrijfwedstrijd. Thema was: ‘Kunst
    02 januari 2019 - Lees meer
vrijdag, 24 March 2017 11:37

'Als vrouw word je niet geboren, maar gemaakt'

'Als vrouw word je niet geboren, maar gemaakt' Tekst: Willem van der Meiden

Alle mensen zijn sterfelijk van Simone de Beauvoir (1908-1986) is een roman uit 1946, waarin graaf Fosca in de 13de eeuw een elixer drinkt dat hem onsterfelijk maakt. Zo leeft hij van eeuw naar eeuw, zonder te verouderen en maakt de wereldgeschiedenis mee. Ooit dronk ook een muis een druppel van het elixer. De gedachte dat hij ooit alleen met deze muis de aarde zal bewonen, maakt Fosca radeloos. De schrijfster betoogt in romanvorm dat de werkelijke zin van het leven bepaald wordt door het einde ervan, de dood. Oneindigheid bestaat niet, er is dus ook geen oneindige liefde. Wat alleen telt is het hier en nu, de mens en wat die van zijn leven en zijn relaties maakt. Een troosteloos boek, vonden velen, zo vlak na de oorlog met zijn miljoenen doden. Over die eindigheid gaat het ook in een innige novelle van De Beauvoir, Een zachte dood uit 1964, over het overlijden van haar moeder. Daar komt – in die tijd geen populair thema – ook de mogelijkheid van euthanasie voor, wat opschudding verwekte.

De autonomie van de mens, beide in leven en sterven, was De Beauvoir dierbaar. Het existentialisme was populair in de filosofie en de literatuur. De Beauvoirs levensgezel Jean Paul Sartre was een toonaangevende intellectueel. Simone ook, maar zij was een betere schrijfster. In 1954 kreeg ze de Prix Goncourt voor De mandarijnen.
Niet hierom verdient ze een plaats in deze reeks grensverleggers. Wel om het boek dat in 1949 verscheen en dat wel het oerboek van de tweede feministische golf in Europa genoemd wordt, De tweede sekse. Zij roept daarin op aan de economische afhankelijkheid van vrouwen een eind te maken. Afhankelijkheid van een man in huwelijk en gezin, alleen verantwoordelijk voor het huishouden en het opvoeden van kinderen, maakt van vrouwen tweederangs individuen. Ze is wars van concepten als ‘vrouwelijkheid’ en ‘het wonder van het moederschap’. Als vrouw word je niet geboren, je wordt tot vrouw gemaakt, stelt ze. Ze schrijft ook onverbloemd over het vrouwenlijf en seksualiteit, wat bij mannelijke intellectuelen de schampere opmerking ontlokt dat ze nu de geslachtsdelen van een toonaangevende schrijfster in Les Temps Modernes grondig hebben leren kennen. De Beauvoir weerstaat alle ophef. Zij inspireert vrouwen om de strijd aan te binden met hun onderdrukkers, zolang er tenminste nog geen socialistische maatschappij in zicht is. In zo’n maatschappij zal hun achterstelling immers opgelost zijn. Dat optimisme heeft ze in de loop van de jaren achter zich gelaten.

De vrouwen die een kwart eeuw later de strijd aangaan, krijgen De Beauvoir aan hun zijde. Ze wordt als oermoeder beschouwd door velen en haar boek als de feministische Bijbel. Zij benut haar rol als Bekende Française om voor feministische acties publieke belangstelling te krijgen. Zo maken zij en andere bekende vrouwen in 1971 bekend dat ooit een abortus te hebben ondergaan. De West-Duitse feministische journaliste Alice Schwarzer, een bewonderaarster, interviewde De Beauvoir enkele malen, over haar leven, haar feminisme, haar verhouding met Sartre, over ouder worden. In 1976 gaat het gesprek over ‘vrouw zijn’. Zij herhaalt in dat gesprek haar ideeën over de valkuilen van moederschap en huwelijk, over de door mannen gedomineerde seks en over frigiditeit als wapen. Ze heeft ook weinig op met exclusieve vrouwelijke homoseksualiteit; van De Beauvoir mag de liefde vrijelijk stromen, want in principe is de mens biseksueel. Zij leefde dat in haar eigen leven voor. Bijzonder fel is ze over ‘de mystificatie van het eeuwig vrouwelijke’: “Je mag daarvan geen waarde op zichzelf maken, niet geloven dat het vrouwenlichaam een nieuwe kijk op de wereld verschaft. (…) Vrouwen die dat geloven, vallen terug in het irrationele, het mystieke, het kosmische. Zij spelen de mannen in de kaart – want zo zijn ze makkelijker te onderdrukken, gemakkelijker weg te houden van kennis en macht. Het eeuwig vrouwelijke is een leugen, want de natuur speelt bij de ontwikkeling van een mens een heel geringe rol, wij zijn sociale wezens. Bovendien: juist omdat ik niet denk dat de vrouw inferieur is aan de man, denk ik ook niet dat zij van nature superieur is.”
Dit zou haar nu door tal van vrouwen niet in dank worden afgenomen. Zou Simone de Beauvoir de oergrootmoeder van de derde feministische golf kunnen worden?

Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda