FacebookTwitterLinkedIn
donderdag, 29 December 2016 10:11

Een kostbaar verhaal van leven, liefde en dood

Tekst: Willem van der Meiden Tekst: Willem van der Meiden Beeld: ANP Foto

In de rubriek Grensverleggers portretteert Willem van der Meiden mensen die grenzen verlegden, overschreden of ophieven en zo de samenleving betekenisvol vernieuwden.

Jacob Israël de Haan (Pijpelijntjes, 1904) en Anna Blaman (Eenzaam avontuur, 1948) gingen hem voor. Tegen laatstgenoemde werd in de Rotterdamse Beurs in 1949 vanwege de homo-erotische (onder)toon van haar roman zelfs een schandelijk schijnproces aangespannen, waarin een tribunaal haar geschriften als literair onder de maat veroordeelde. Maar zichzelf openlijk homoseksueel noemen, zoals Gerard Kornelis van het Reve (later: Gerard Reve, 1923-2006) deed in zijn brievenroman Op Weg Naar het Einde uit 1963, dat was in de Nederlandse letteren nog niet gebeurd. In de Brief uit Edinburgh staat de auteur op tijdens een schrijverscongres, waar iemand de staf breekt over schrijvers die homoseksualiteit als thema kiezen, en verklaart “dat ik mij, als homoseksueel, zeker nooit door iemand zal laten verbieden homoseksualiteit tot onderwerp van mijn werk te kiezen”. Hij voegt daar nog aan toe: “De ergste menselijke zonde is de bereidheid zich in een hoek te laten trappen. Ik wil niet in een hoek of verborgen kelder leven.” Homoseksualiteit, vooral die van hemzelf, blijft sedertdien een hoofdthema in zijn werk.

Hoewel zijn literaire producten en zijn seksuele fantasieën zeker niet bij alle homomannen de handen op elkaar krijgen, zal niemand kunnen ontkennen dat de literaire coming-out van Reve voor hun emancipatie grensverleggend is geweest. Als de schrijver behalve de Griekse ook de rooms-katholieke beginselen een warm hart blijkt toe te dragen, zijn verering voor Maria verkondigt en sado-erotische teksten gaat schrijven waarin hij God presenteert als ezel met wie het smakelijk paren is (Nader tot U, 1966), is de wereld van burgerfatsoen en benauwd christendom te klein voor alle ontzetting. Ook Reve krijgt een officieel proces aan zijn broek op beschuldiging van ‘smalende godslastering’. Hij wordt in hoger beroep in het ‘ezelsproces’ in 1967 van alle beschuldigingen vrijgesproken. Zijn roem is gevestigd als auteur-provocateur. De vaststelling dat de twee genoemde, van alcohol doordrenkte, nu eens beledigende, dan weer bombastische en soms hilarische brievenboeken prachtig geschreven zijn en ook nog krachtige poëzie bevatten, bezwijkt bijna onder de erdoor veroorzaakte commotie.

 

 

Zat het er al vroeg in? Ja en nee. De bekroonde debuutroman De avonden (1947) en de ‘jongensnovellen’ Werther Nieland (1949) en De ondergang van de familie Boslowits (1950) werden goed ontvangen, vanwege hun melancholieke sfeer en prachtige schrijfstijl. Oplettende lezers konden – meestal achteraf – wel analyseren dat jongetjes erin een hoofd- en meisjes een bijrol speelden en dat de hoofdpersonen gewelddadige en morbide trekjes hadden, maar de verhalen bleven binnen de morele lijntjes, al komt er wel enige reactie op de masturbatiescène in Melancholia (1951).
De jaren zestig vormen een breuk in deze schrijversloopbaan. Reve beëindigt zijn huwelijk met dichteres Hanny Michaelis, komt uit de kast, kiest het brievenboek als zijn genre en begint een lange reeks boeken vol oeverloos, maar vaak zeer geestig en ook wel aandoenlijk ‘oudehoeren’, zoals hij dat zelf noemt. Hij wordt steeds vromer, al kan menige katholiek hem niet volgen in zijn geloofsexplosies. Hij krijgt een grote kring van bewonderaars, die uitgroeit tot een schare van ‘revianen’ en ‘revisten’ – er zijn weinig auteurs in Nederland aan wiens werk en levenswandel zo veel en tot in detail aandacht is besteed.

Wanneer hij in het Vlaamse Machelen a/d Leie wordt begraven op 15 april 2006, bidt pastoor Gabriël Desmaele: “Levende God, zo durven wij U noemen in dit uur van dood en rouw. Wij brengen voor U de naam van Gerard. Met hem hebt Gij een kostbaar verhaal van leven, liefde en dood geschreven met letters van vreugde en pijn, van wel en wee. Wij kunnen niet geloven dat dit het einde is van alles wat hij in schoonheid heeft tot stand gebracht. Omring hem met uw genegenheid, zodat dit leven tot voltooiing komt in de eindeloosheid van de tijd, in de oceaan van uw liefde.” Amen, zou ik eraan willen toevoegen.
Wat het belang is van Reves omvangrijke oeuvre voor latere generaties zal moeten blijken. Maar, om een van de beroemdste zinnen uit De avonden aan te halen: “Het is gezien. Het is niet onopgemerkt gebleven.”

Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda