FacebookTwitterLinkedIn
  • VOLZIN 2019: NUMMER 1

    VOLZIN 2019: NUMMER 1

      Volzin organiseerde in samenwerking met Tilburg University een schrijfwedstrijd. Thema was: ‘Kunst
    02 januari 2019 - Lees meer
donderdag, 29 September 2016 08:35

Afrikaner predikant tegen apartheid

Tekst: Willem van der Meiden Tekst: Willem van der Meiden

Op 10 november 1997 was ik in de ambassade van Zuid-Afrika in Den Haag. In de mudvolle hal van de ambassade werd een man gehuldigd die daaronder bijna bezweek, een man die verklaarde nooit te hebben gedacht nog eens op deze plek te zullen staan, naast zijn vriend en leerling, ambassadeur Carl Niehaus. Dominee Christiaan Beyers Naudé, ‘oom Bey’ voor zijn vrienden, nam er zijn vertaalde autobiografie Verzet en verzoening in ontvangst uit handen van de toenmalige minister van Ontwikkelingssamenwerking Jan Pronk, die hem in een gloedvolle rede in het zonnetje zette. De toen 82-jarige icoon van het blanke verzet tegen het apartheidsregime bloosde zichtbaar, toen Pronk zijn leven vergeleek met de Grote Trek. Misschien bloosde hij wel uit gêne, omdat die historische gebeurtenis uit de jaren dertig van de negentiende eeuw nu juist de trotse bakermat was van de militante Boerenbeweging waaruit een eeuw later de apartheid werd geboren. De vergelijking ging dus wat mank voor iemand die in zijn leven nu juist de beweging de andere kant op had gemaakt.

Christiaan Frederik Beyers Naudé (1915-2004) was een Afrikaner dominee van de vanzelfsprekende, ultraconservatieve soort. Hij behoorde tot de smaakmakers van zijn Nederduits Gereformeerde Kerk, die de apartheid in Zuid-Afrika niet alleen ondersteunde, maar ook van ideologische (bijbelse) munitie voorzag. Beyers Naudé werd even vanzelfsprekend lid van de geheime Broederbond, mede door zijn vader – ook predikant – opgericht. Op weg naar een toonaangevende rol in de blanke Zuid-Afrikaanse samenleving scharnierde zijn leven rond de datum 21 maart 1960, toen de apartheidspolitie in Sharpeville met scherp schoot op demonstrerende zwarten, wat 69 van hen het leven kostte. Het werd voor Beyers Naudé een Pauluservaring, hoewel hij later vertelde dat zijn ‘bekering’ in 1960 een aanloop kende en niet gepaard ging met lichteffecten. En in tegenstelling tot zijn nieuwtestamentische voorbeeld, die van het ene moment op het andere blind werd, vielen de Afrikaner dominee die dag de schellen van de ogen. Zijn strijd tegen de apartheid, als eerste vooraanstaande Afrikaner, begon op die dag en leidde hem door een jarenlange woestijn van uitsluiting, banning orders, huisarrest, bedreigingen en vernederingen. Hij hield vol en werd een inspiratiebron voor velen en meer dan een symbool.

Hoe hij dat volhield, vertelde hij in een beroemd geworden interview op de IKON-televisie, waarin hij in gesprek ging met de Duitse politieke theologe Dorothee Sölle over de strijd voor verzoening en rechtvaardigheid in de wereld, zij vanuit haar afkomst uit een inktzwarte fase van de Duitse geschiedenis, hij vanuit zijn lange tocht van steunpilaar tot geharnaste tegenstander van de apartheid. Het gesprek werd gehouden op 20 juni 1985 – de Berlijnse Muur stond er nog en Nelson Mandela zat nog op Robbeneiland.

Het ging dus over strijd, maar ook over volharding, over de kracht van het visioen, over de trouw aan jezelf en je idealen, ook als je de afloop van de strijd zelf niet zult meemaken. Er vielen ontroerende woorden en gespreksleider Lammert Leertouwer was nauwelijks opgewassen tegen het charisma dat hem tegemoet waaide. Aan het eind van het gesprek vroeg Sölle de Afrikaner predikant om haar te zegenen en hij deed dat zonder aarzeling: “Liefhebbende vader, op dit ogenblik van ons bijeenzijn, dat zo rijk van betekenis voor ons is, dank ik u dat ik weet dat uw zegen op ons beiden rust, en op allen van ons, die zoeken naar waarheid en liefde en naar vrede voor de gehele wereld. Schenk ons die en help ons die te ontvangen en nooit meer kwijt te raken. Amen.”
Eerder in het gesprek had Beyers Naudé verteld over de ontmoeting met een zwarte jongeman die in gevangenis was gemarteld. Hij vroeg hem: “Haat je ons blanken nu niet, om alle pijn en het lijden die je moest doormaken?” De man antwoordde: “In het begin was ik bang, toen ging ik haten, maar daarna ontdekte ik: welnee, ik ben degene die sterk is! Hij is slachtoffer. Hij zit gevangen in zijn eigen waanidee. Daarom is hij niet vrij en ik wel.”
Het werd voor velen een tv-uitzending om nooit te vergeten.

Hoekom moet jy vrees
as jy niks het om te vrees nie?
Jou gewete is mos skoon
moenie vrees nie.

Aldus dichtte Matthews Phosa, zwarte dichter en ANC-activist, voor zijn blanke medestrijders.

Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda