FacebookTwitterLinkedIn
  • VOLZIN 2019: NUMMER 1

    VOLZIN 2019: NUMMER 1

      Volzin organiseerde in samenwerking met Tilburg University een schrijfwedstrijd. Thema was: ‘Kunst
    02 januari 2019 - Lees meer
dinsdag, 24 February 2015 10:30

Het bruggetje van Bartlehiem

Ik was acht jaar oud en zat voor onze nieuwerwetse televisie. De sprietantenne zorgde voor de nodige sneeuw, buiten bij min achttien lag nog veel meer. Koos Postema presenteerde een programma waarin niets gebeurde, behalve dat hij aanhoudend sigaretten rookte en dat naast hem een kaartje van Friesland hing. Maar van tijd tot tijd werd het gebrek aan spanning doorbroken door een bakelieten telefoon die rinkelde en door livebeelden van verslaggever Arie Kleijwegt, staande op het driestromenpunt op die ijskoude winterdag. Achter hem de Finkumervaart, rechts van hem de Dokkummer Ee en links de Oudkerkervaart. Ze kwamen hier twee keer langs, de rijders van de Elfstedentocht van 1963. Kleijwegt probeerde de weinige overgebleven wedstrijdrijders en toerrijders te interviewen: hoe is het nu met u? IJspegels uit baarden, hologige verdwaasden. De laatste tocht was zeven jaar eerder geweest, maar toen waren de omstandigheden vriendelijk, nu was het bar en boos. Alle deelnemers leden.
De locatie: Bartlehiem, een gehucht met een paar huizen en boerderijen, zeventig inwoners, met het beroemde bruggetje. Geboortegrot van mythen. Bedevaartsplaats voor mensen die het geloof aanhangen dat een klein land groot kan zijn. Ooit stond er een klooster, Bethlehem genaamd. Nu heet het Bartlehiem en is het een pleisterplaats in de Elfstedentocht voor schaatsers, fietsers en skeeleraars. De tocht voor fietsers wordt ook al sinds 1912 gehouden, drie jaar na de eerste tocht voor schaatsers.

Het is een bruggetje van niks, maar er zijn al miljoenen foto’s en selfies gemaakt op deze plek. Zeventigplussers hebben op het Polygoonjournaal Jeen van den Berg nog zien winnen in 1954. Zestigplussers als ik bevroren mee voor de tv in 1963. Veertigplussers herinneren zich de gekte die losbarstte toen in 1985 voor het eerst in 22 jaar de tocht der tochten weer werd gehouden. Live op tv in Australië en Japan met vol onbegrip stamelende commentatoren. Belgische camaramannen reden op motors mee over het ijs. Er waren een miljoen toeschouwers in Friesland. Ik had met een vriend afgesproken in Harlingen, maar lag ziek thuis. Koorts had ik niet nodig, die kwam vanzelf. Bartlehiem is sinds er televisie is dé iconische plaats van de Elfstedentocht. Meer dan dat: het is het epicentrum van de gekte die het schaatsen in Nederland teweegbrengt en die niet te vergelijken is met sportgekte elders. De helden heten geen Daphne, Lionel of Serginho, maar Sietske, Tjalling en Jeen. Ze zijn geen rechtenstudent of ambtenaar, maar spruitjeskweker en boerin. Het is de eredienst van de spagaat: ‘doe maar gewoon’ en ‘doe maar gek’. Als in Nederland de temperatuur twee graden zakt, zijn de rayonhoofden al bijeen. Voor ijsmetingen in IJlst worden tv-programma’s onderbroken. Zelfs de belangstelling voor de Amerikaanse Superbowl en de Zweedse Vasaloppet – meer dan 15.000 langlaufers! – kunnen de Friese gekte niet evenaren.

Ik was er enkele jaren geleden, bij het bruggetje, op een druilerige zomerdag. Het was er op een enkele fietser in regenjack na doodstil. Maar toen ik op een bankje ging zitten en mijn ogen sloot, hoorde ik heel in de verte het ijs knerpen op de Dokkummer Ee. Zachte geluiden van gejuich, ver weg. Ze komen er weer aan! De temperatuur daalde voelbaar en de daken van de boerderijen werden wit. Een man met een ijsmuts en een ouderwetse microfoon boog zich over me heen en vroeg: “Hoe is het nu met u? Nog tien kilometer!” Het bruggetje van Bartlehiem zag ineens zwart van de mensen.

Willem van der Meiden bericht in de rubriek Ommegang nieuwe en oude 'heilige' plaatsen in Nederlands twaalf provincies.

Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda