FacebookTwitterLinkedIn
dinsdag, 09 December 2014 12:13

Van martelwerktuig tot levensboom

Column Willem van der Meiden Column Willem van der Meiden

Het kruis is het bekendste christelijke symbool ter wereld en de variëteit aan christelijke kruizen is enorm. Al in eigen land is er het verschil tussen ‘met’ en ‘zonder’. Protestanten hebben een kruis zonder en rooms-katholieken een kruis met corpus. Met veel realisme wordt het symbool in katholieke kring aangekleed met het gemartelde lijf van Jezus, daarmee de grenzen van wat een logo is behoorlijk oprekkend. Er zijn talloze kruisvormen in het christendom: het orthodoxe, Maltezer, Georgische, Koptische, Egyptische en Keltische kruis, om er een paar te noemen. Met als toppunt het onder protestantse dominees populaire hugenotenkruisje, waarvan de symboliek niet op een A4’tje past. Het Egyptische kruis, of levenssleutel, is bekend van de sleuteldrop. Dan is er nog het Petruskruis, een omgekeerd kruis en daarom populair onder satanisten en hardrockers. Dit kruis op zijn kop dankt zijn naam aan de legende dat de apostel Petrus ondersteboven is gekruisigd omdat hij zijn Heer niet wilde kopiëren. Allemaal nogal morbide, want het christendom heeft niet voor niets een martelwerktuig als logo.

Christenen hebben niet het alleenvertoningsrecht op het kruis. Er zijn varianten bekend uit het Verre Oosten en van de Indo-Germanen, zoals de swastika, het ‘hakenkruis’, dat eerder beweging dan stagnatie symboliseert. Het Keltische kruis heeft een ronde bovenkant die verwijst naar het zonnewiel. De Maya’s kenden een kruis dat verwees naar een kosmische boom. Dat is dan weer een verbinding met de christelijke traditie, vooral in de schilderkunst, om het kruis af te beelden als levensboom: aan het ruwhouten kruis ontspruiten takken met groene blaadjes, waarmee het kruis van Goede Vrijdag een plaats krijgt in de lentesymboliek.

Maar is er ook een verband met het kruis waarmee bijvoorbeeld een boom ter dood veroordeeld wordt? Het symbool van ‘weg ermee’? Of waarmee op een schatkaart de plek wordt gemarkeerd waar gegraven moet worden? Dan moeten we naar het Andreaskruis, genoemd naar Petrus’ medeapostel Andreas, die iets gekanteld werd gekruisigd. Het Andreaskruis vind je bij spoorwegovergangen en is het oerbeeld voor het kruis dat in de meetkunde bekend is geworden. Het kruis markeert daar de punt: het kleinste element in een plat vlak, het in principe oneindig kleine snijpunt van twee oneindig dunne lijnen dat de ene dimensie te midden van de twee dimensies symboliseert, oftewel de oriëntering in de ruimte van het platte vlak. De ter dood veroordeelde boom zit nog in de buurt van het kruisje van de dood, zoals het askruisje en het kruisje achter de naam van een overledene, met de schatkaart komen we in het snijpunt van coördinaten. Zoals het moment van de kruisdood van Jezus wel eens in dogmatische geschriften is weergegeven als ‘een punt des tijds’.

Het staande, gelijkbenige kruis is al enige tijd aan een seculier bestaan begonnen. Tegenwoordig denken de meeste mensen bij zo’n kruis aan Zwitserland of een ziekenhuis. Sinds Henri Dunant wemelt de medische wereld van de kruisen: rood, zilveren en witgeel (rooms-katholiek). Maar als we het ijzeren kruis even overslaan is het Elfstedenkruisje toch wel het meest begeerd.

11 Andreaskruis-spoorwegovergang

Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda