FacebookTwitterLinkedIn
  • VOLZIN 2019: NUMMER 1

    VOLZIN 2019: NUMMER 1

      Volzin organiseerde in samenwerking met Tilburg University een schrijfwedstrijd. Thema was: ‘Kunst
    02 januari 2019 - Lees meer
donderdag, 15 May 2014 10:47

Schrijn

Column Willem van der Meiden Column Willem van der Meiden

Zijn het niet eigenlijk schrijntjes, die damesportemonnees met fotootjes van dierbaren? Wat doen die oude portretten in de Senaatszaal van de Utrechtse universiteit? Als je daar staat te promoveren, word je dan zenuwachtig van al die illusteren? Of schaar je je blij in een traditie? Daar vlakbij, achter in de Domkerk, is een gedachteniskapel, met een kunstwerk, aangestoken kaarsen en informatie over de bijzondere mens die op dat moment in de aandacht staat. Meer middeleeuwse protestantse kerken hebben zo’n kapel, naar het katholieke voorbeeld van de vroegere eigenaars.

De mensen van wie de nalatenschap in de protestantse kerken wordt ‘gedacht’ vormen doorgaans een bonter gezelschap dan de vererenswaardigen van de katholieke kerken, waar het toch vooral gaat om Maria en andere volbloed heiligen. Leuk is dat het woord ‘kapel’ in het latijn verwijst naar een jas. De beroemde soldatenjas van Sint-Maarten, uitvinder van de mantelzorg, ging in diens verering samenvallen met de plek waar delen van die jas en van Martinus van Tours zelf tot ver na zijn dood werden bewaard. ‘Kapel’ werd zo een aanduiding van een plaats van gedachtenis en gebed zelf.

Nu het woordje ‘schrijn’. Een schrijn is een bewaarplaats, bijvoorbeeld van relikwieën of andere ‘gewijde’ voorwerpen, vaak kunstig in of uit hout gesneden. Schrijnen zijn ‘in’, in religieuze en in seculiere zin. Een paar huizen bij ons vandaan woont een wat ouder hindoestaans stel. Hun huis gunt je in het voorbijgaan een gulle blik op een huisaltaartje. Ik durf het zelden te bestuderen – het heeft een aureool van intimiteit – maar tersluiks ontwaar ik bekende afbeeldingen van Shiwa, Krishna, Ganesh en enkele andere fantasierijk weergegeven goddelijke wezens en emanaties.

Die afbeeldingen hangen overigens ook uitbundig profaan te wezen bij de roti-afhaal enkele huizen verderop en als ik daar iets afhaal word ik altijd overrompeld door dit seculier-religieuze behang. Maar in het huisaltaartje staan ook foto’s van mensen – vrienden? familieleden? – en attributen die niet zo snel thuis te brengen zijn, maar zo op het oog niet religieus, maar zeker dierbaar geladen zijn. Het is een potpourri van beelden, kleuren, geuren – er staan altijd wierookstaafjes – en religie wordt er overtuigend gemengd met menselijke nagedachtenis.

Huisaltaren en schrijnen – als je er oog voor hebt, kom je ze vaker tegen. Op bezoek bij een negentig-plusser zag ik vorig jaar een tafeltje met tientallen, veelal kleine en niet al te professionele fotootjes, soms pasfoto’s, in mooie, vaak zilveren lijstjes. Ik vroeg ernaar – het gesprek had een pastorale sfeer, dus dat kon. De oude vrouw vertelde dat zij zo probeerde alle overleden mensen die voor haar belangrijk waren geweest, te herdenken en in ere te houden. Ik vroeg haar of zij dit tafeltje met rituelen omgaf, of het voor haar ‘bidprentjes’ waren bijvoorbeeld.

Nee, zei zij met het aplomb van de steile protestant, maar deze zo private ‘schrijn’ gaf haar te denken. Een mooie uitleg vond ik dat. Ik vroeg haar of bij zo veel verlies vooral weemoed en verdriet bij haar de boventoon voerden. Zij zei: ‘Nee, dankbaarheid.’ Twee weken later overleed ze. Ik hoop dat een fotootje van haar ergens op een tafeltje staat. En dat mag dan best met een wolkje wierook zijn naast een afbeelding van Ganesh met zijn olifantenkop of de veerman Charon. Want gedachtenis is niet eenkennig.

Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda