FacebookTwitterLinkedIn
woensdag, 27 February 2019 10:29

Brexit bevat les voor Nederland

Brexit bevat les voor Nederland Tekst: Jan van Hooydonk

Tenzij er op het laatste moment tot uitstel besloten wordt, hebben we nog maar vier weken te gaan. Op 29 maart treedt Groot-Brittannië uit de Europese Unie. De Britse regering geeft hiermee gehoor, zo stelt zij het voor, aan de wens van de kiezers. 51,9 procent van de Britten stemden immers in 2016 in een referendum voor een brexit.

Premier Theresa May, die zelf bij het referendum nog tegen de brexit stemde, heeft het sindsdien talloze malen herhaald: zij is vastberaden ‘brexit te leveren’. Elke andere keuze zou volgens haar neerkomen op een verraad van de kiezers. Het Britse parlement had de uitslag van het raadgevend referendum echter ook naast zich neer kunnen leggen. Daar was alle reden voor geweest, zeker ook gezien de verdeeldheid binnen het Verenigd Koninkrijk – Noord-Ierland en Schotland stemden tegen de brexit – en de rampzalige gevolgen die de brexit zal hebben voor de Britse economie en de positie van het Verenigd Koninkrijk op het politieke wereldtoneel.

De brexit valt niet los te zien van het populisme dat in tal van Europese landen de wind mee heeft. Het populisme doet ook in Nederland zijn invloed gelden. “De Staten-Generaal vertegenwoordigen het gehele Nederlandse volk”, zegt artikel 50 van de grondwet. Dat betekende vanouds dat het parlement de taak heeft om na rijp beraad en afweging van alle relevante factoren beslissingen te nemen die zo goed mogelijk het algemeen belang dienen. Compromissen zijn in de democratie geen vies woord, zij maken juist de kern ervan uit. Maar populisten denken daar anders over. Politici zijn in hun visie slechts uitvoerders van de ‘volkswil’. Referenda vormen in hun visie het middel bij uitstek om die wil vast te stellen. “Het referendum, dat ooit begon als een speeltje van de elite, is een machtig middel geworden voor gewone mensen. Omdat het een manier is om besluiten van de politiek die niet de belangen van de mensen dienen tegen te houden”, schrijft Tweede Kamerlid Ronald van Raak in een recente publicatie van de SP. Een fraai staaltje van populistische retoriek: ‘gewone mensen’ die de dupe zijn van ‘de politiek’.

Referenda – raadgevend of bindend – zijn in ons democratische bestel ondingen. Zij hebben immers altijd betrekking op deelkwesties en lenen zich bij uitstek lenen voor retoriek en manipulatie. Het raadgevend referendum, eertijds kroonjuweel van D66, is intussen afgeschaft. Heel verstandig. Maar we zijn nog niet van het referendum af: de Staatscommissie Parlementair Stelsel onder leiding van VVD’er Johan Remkes adviseerde onlangs om de democratie te ‘versterken’ door invoering van een bindend referendum. Populisten als Ronald van Raak juichen dit advies toe. Zij ondergraven daarmee de unieke plaats en rol van het parlement. Waar dat toe leidt, zien we bij de brexit.

Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda