FacebookTwitterLinkedIn
woensdag, 05 December 2018 14:55

'Denk niet wit, denk niet zwart'

Vanavond viert menigeen Sinterklaas. Hij lijkt onverwoestbaar. Toch vreesde menigeen ng niet zolang geleden dat Sint Nicolaas het zou gaan afleggen tegen de Kerstman, maar de vaderlandse Sinttraditie bleek gelukkig opgewassen te zijn tegen zijn als al te commercieel ervaren kerstconcurrent. Ook de secularisatie en de storm van verontwaardiging over seksueel misbruik door roomse geestelijken – en de kwalijke rol van bisschoppen in het toedekken van dat misbruik – hebben mirabile dictu de populariteit van de bisschop van Myra niet aangetast.

Hetzelfde kan niet gezegd worden van Sints knecht, Zwarte Piet. Weliswaar is dit personage in de loop der jaren ontdaan van zijn angstaanjagende karakter – ‘wie zoet is krijgt lekkers, wie stout is de roe’ – maar zijn huidskleur en uiterlijk roepen in toenemende mate weerstand op. De figuur van Zwarte Piet zou racistisch zijn, menen critici. Of dat historisch gezien werkelijk zo is, is maar de vraag.  De oudst bekende afbeelding van Zwarte Piet stamt uit 1850, uit het prentenboek Sint Nicolaas en zijn knecht van de Amsterdamse onderwijzer Jan Schenkman, maar een zwarte boeman bestond in de folklore al veel langer. Deze boeman was geen ‘neger’, maar eerder een alias van de duivel.
Maar eigenlijk doet de geschiedenis er niet zoveel toe. Zwarte Piet is een kwestie van perceptie en emotie. Onderzoek heeft weliswaar aangetoond dat kinderen geen waardenoordeel verbinden aan de huidskleur van Zwarte Piet, maar (volwassen) zwarte mensen ervaren hem als krenkend. En ook dat is overigens niet iets van de laatste tijd. In hun boek De identiteitscrisis van Zwarte Piet (2017) maken Jop Euwijk en Frank Rensen onder meer melding van een incident in december 1944. De Amerikaanse bevrijders hebben dan aan  de inwoners van Zuid-Limburg een jeep uitgeleend voor de intocht van Sint. Zwarte Amerikaanse soldaten zijn verontwaardigd wanneer zij in hun jeep  Sints zwarte metgezel ontwaren. Het weekblad Vrij Nederland doet er verslag van: “Men moest den protesteerenden (de zwarte Amerikaanse soldaten, JvH) duidelijk maken, dat Pietermanknecht een hoogst onschuldige grap is. Men moest Nederlanders uitleggen, dat er grapjes zijn, die anderen met den besten wil van de wereld niet onschuldig kunnen opvatten, hoe goed ook bedoeld.” De Limburgers beloofden daarop dat er geen Zwarte Pieten door de straten zouden rijden zolang er buitenlandse soldaten waren in Nederland. Volgens Vrij Nederland vonden de militairen Nederlanders verder verdraagzame mensen en dat niemand hier werd achtergesteld op basis van afkomst.

Zo gemakkelijk als in 1944 komen de critici en aanhangers van Zwarte Piet anno 2018 niet meer tot een vergelijk. De intocht van Sinterklaas bezorgde de autoriteiten hoofdbrekens en vergde een maximale inzet van ordehandhavers. Minister-president Mark Rutte liet in de beste liberale tradities weten dat de kleur van Zwarte Piet geen staatszaak is. De oppositie hekelde hem vanwege falend moreel leiderschap. De premier zou ook onvoldoende op de bres staan voor de demonstratievrijheid van tegenstanders. Een verwijt waarbij toch de vraag rijst in hoeverre die vrijheid absoluut is – dezelfde vraag dus die eerder ook al gesteld is bij de juist door liberalen zo veelvuldig aangeprezen ‘vrijheid van meningsuiting’.
Hoogleraar filosofie Maureen Sie die de rol van emoties in het publieke debat onderzoekt, wijst in het decembernummer van Volzin een andere weg. Kampen kunnen elkaar tot wanhoop drijven door zich vast te bijten in het eigen gelijk, zegt Sie. “Ze luisteren niet meer naar elkaar en van een debat is geen sprake. (…) Alle partijen moeten zien te achterhalen wat de felheid van hun eigen emoties vertelt. En dan proberen een dialoog aan te gaan. Mensen wegzetten als idioten zal in ieder geval niet helpen.”
Veel eerder, in 1983 na de moord op de zwarte jongen Kerwin Duinmeijer, wees Frank Boeijen de natie al dezelfde weg met het lied ‘Denk niet wit, denk niet zwart’: “Denk goed aan welke kant je staat. Denk niet wit, denk niet zwart, denk niet zwart-wit, maar in de kleur van je hart.”  Dit lied wordt jaarlijks tijdens The Passion gezongen. Lijkt me goed dat dat lied ook in onderdeel gaat uitmaken van het december- en kerstrepertoire.

Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda