FacebookTwitterLinkedIn
woensdag, 29 November 2017 13:30

Verlangen naar veiligheid

Verlangen naar veiligheid Tekst: Jan van Hooydonk

Afgelopen maand herdacht Parijs het massale bloedblad dat aanhangers van Islamitische Staat twee jaar geleden aanrichtten in het Bataclantheater en op andere plaatsen in de Franse hoofdstad. Op zo’n moment wordt het verdriet van toen weer tastbaar. Tegelijk voel je dankbaarheid dat Nederland dergelijke terreur bespaard is gebleven. Niettemin rijst ook de vraag: zal op een kwade dag ook Amsterdam moeten worden toegevoegd aan het rijtje van Europese hoofdsteden – Parijs, Brussel, Berlijn, Londen – die werden getroffen door terreur?
Sommigen drukken deze vraag het liefst weg. Zij menen dat alleen al het opperen van een dergelijke mogelijkheid een vorm van capitulatie is. ‘Laten we ons door angst beheersen, dan hebben de terroristen al gewonnen’, zeggen zij. Niettemin, óók waar is dat angst voor terreur alom in de samenleving aanwezig is. En ook al kunnen we dat als ‘gewone burger’ niet beoordelen, we moeten veronderstellen dat die angst gebaseerd is op een reële dreiging, even reëel als die dreiging gebleken is op zoveel andere plaatsen in de wereld waar intussen wél slachtoffers vielen. De samenleving, overheid, burgers moeten daarom zowel de angst van mensen als de al dan niet vermeende dreiging die aan deze angst ten grondslag ligt, serieus nemen. Maar hoe doe je dat? En is er ook een gezaghebbende stem die ons hierbij richting kan wijzen en kan behoeden voor valkuilen?

Een verrassend en uitdagend antwoord op deze vraag krijgen we van professor Beatrice de Graaf. De Utrechtse historica en terrorisme-expert (1976) is niet alleen een gelauwerd wetenschapper – dit jaar gekozen tot lid van de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen – en een veelgevraagd duider in de media, zij is ook belijdend lid van de Protestantse Kerk in Nederland. In haar recent gepubliceerde boekessay Heilige strijd bespreekt zij het Nederlandse veiligheidsbeleid in het licht van het christelijke spreken over het kwaad. Spreken over ‘het kwaad’ is sinds ‘9/11’ weer volop terug, althans in gesprekken op straat en in de (sociale) media, zo constateert De Graaf die in januari een eredoctoraat zal ontvangen van de Protestantse Theologische Universiteit. “Termen als duivels en demonen buitelen op Twitter over elkaar heen.” Seculiere wetenschappers en beleidmakers kunnen daar volgens haar niet veel mee. De afstand tussen het spontane aanvoelen van het grote publiek en de afstandelijke benadering van het probleem door wetenschappers en politici is dan ook groot. Te groot, zo lijkt ook De Graaf te vinden. “Het seculiere denken over veiligheid en dreiging schiet tekort, zowel in de liberaal-optimistische als in de conservatief-wraakzuchtige variant. Er is dringend behoefte aan een alternatieve religieus-theologische interpretatie van veiligheid”, zo meent zij.
Veiligheidsbeleid neemt voor de overheid de vorm aan van risicomanagement. Dit beleid loopt volgens De Graaf in zijn uiterste vorm gevaar te vernietigen wat politici menen te beschermen. “Wanneer we beginnen om de op vertrouwen en op veronderstelde onschuld gefundeerde omgangsvormen in de samenleving te vervangen door omgangsvormen die zijn gebaseerd op geïnstitutionaliseerd wantrouwen, wordt de bijl aan de wortel van onze democratische rechtsstaat gelegd”, zo waarschuwt zij tegen de totalitaire verleiding die met veiligheidsbeleid gepaard kan gaan. Veiligheid is volgens haar noch de hoogste noch de enige waarde in de samenleving. En ook: “De grondoorzaken van veiligheidsproblemen kunnen niet alleen met meer veiligheidsmaatregelen worden weggenomen.”

Het zal duidelijk zijn: Beatrice de Graaf reikt op basis van christelijke uitgangspunten inzichten aan die voor iedereen – christen of niet – van belang zijn. Is zij er daarmee ook in geslaagd een ‘alternatieve religieus-theologische interpretatie’ te leveren? Niet elke christen – laat staan: een niet-gelovige - zal zich aangesproken voelen door haar slotzin: “Maar wie zich in die strijd onder de banier van de opgestane Christus voegt, weet dat onze vijanden reeds als krijgsgevangenen zijn meegevoerd.” Zulke martiale taal verdraagt zich in mijn beleving niet helemaal met de door haar bepleite houding van nederigheid en barmhartigheid. Die houding hebben we overigens als samenleving heel hard nodig.

Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda