FacebookTwitterLinkedIn
donderdag, 01 June 2017 10:25

Religie is meer dan lifestyle

Tekst: Jan van Hooydonk Tekst: Jan van Hooydonk

Vorige week maandag vond in De Nieuwe Liefde in Amsterdam de lancering plaats van de glossy MIX. Hoofdbestanddeel daarvan is een verslag van een onderzoek naar ‘meervoudige religieuze binding’ dat afgelopen vier jaar werd uitgevoerd door onderzoekers van het Dominicaans Studiecentrum voor Theologie en Samenleving en de Vrije Universiteit. Daarnaast portretten, reportages, columns, interviews en essays die samen een kleurrijk en boeiend beeld geven van een belangwekkende religieuze trend in onze samenleving. (U zult bij lezing trouwens meerdere bekenden uit Volzin tegenkomen). Dat wetenschappers de resultaten van hun werk via een glossy delen met het grote publiek, valt zonder meer te prijzen.

“Mixen & matchen is de nieuwe lifestyle”, aldus onderzoeksleiders en hoofdredacteuren Manuela Kalsky en André van der Braak in hun voorwoord. Dat geldt tegenwoordig ook voor het terrein van religie en levensbeschouwing. “Niemand kijkt meer op van een Boeddhabeeld in de tuin van een atheïstische vriend, of van een trouwe kerkganger die ook aan meditatie doet en mandala’s schildert.” Klopt helemaal. Ik ga mezelf maar na: in mijn woning treft de bezoeker niet alleen christelijke parafernalia aan – vrij veel, eerlijk gezegd – , maar ook een Boeddhabeeldje, de ingelijste tekst van Boeddha’s ‘edele achtvoudige pad’ en een joodse menorakandelaar. Aan al die voorwerpen kleeft een persoonlijk verhaal.
Behoor ik nu tot de 23 procent van alle Nederlanders die ‘multireligieus’ zijn? Zelf zou ik me zo niet noemen, maar ik voldoe wél aan de omschrijving die VU-onderzoekster Joantine Berghuijs daarvan geeft: ik beschouw me als christen maar laat me ook inspireren door andere religies. Dat geldt in mijn geval natuurlijk op de eerste plaats voor het jodendom. Jezus was immers joods, en niet zoals ik rooms-katholiek. Met Jezus en het jodendom deel ik de Tenach (Oude Testament). In dit opzicht vind ik die 23 procent multireligieuzen teleurstellend laag: veel christelijke Nederlanders zijn zich kennelijk niet bewust van hun joodse wortels. Of is dat verband zo vanzelfsprekend dat het niet meer als zodanig wordt ervaren? Dat zou natuurlijk ook kunnen.
Mij bevreemdt dan weer wel dat de religiewetenschappers die dit onderzoek uitvoerden, eenvoudigweg de twee meest voorkomende combinaties – christendom + jodendom en christendom + boeddhisme – bij elkaar optellen. De eerste combinatie is immers, zoals gezegd, er een die uit de aard van het christendom zelf voortvloeit, de tweede berust op een vrije keuze van gelovigen.

Mensen combineren met een zeker gemak elementen uit verschillende religieuze tradities. Voor acht procent van de ondervraagden geldt zelfs dat ze het hele idee van binding aan tradities loslaten. De onderzoekers brengen deze trend terecht in verband met de individualisering van de samenleving. Die individualisering gaat onmiskenbaar gepaard met een zeker consumentisme – een woord dat de onderzoekers dan weer niet gebruiken. Religie moet vooral nuttig en prettig zijn voor jezelf. Kalsky – zelf ‘niet multireligieus’ – ziet daaraan twee kanten: “Het is prettig dat de groepsdruk minder is geworden en dat je zelf mag bepalen hoe je je leven inricht. Maar niet meer verbonden zijn met een gemeenschap kan ook leiden tot eenzaamheid.” Dit laatste is zonder meer waar. Maar er zijn natuurlijk, juist vanuit een christelijk denkkader, wel meer vragen te stellen bij de hedendaagse transformatie van religie tot een persoonlijke lifestyle. Juist in het christendom draait het leven niet zozeer om het eigen zielenheil, maar om de ander/Ander. Het is via mijn verbinding met de ander/Ander, dat ik tot mijn bestemming kom. De binding aan een traditie veronderstelt ook de bereidheid om me te confronteren met weerbarstige elementen uit die traditie.

Aan het einde van de zondagsviering in mijn oecumenische kerkgemeenschap bezigt een van de voorgangers, alvorens ons Gods zegen te geven, graag de zinsnede: ‘Onze dienst in kerk is ten einde, onze dienst aan de wereld gaat nu beginnen.’ In de glossy MIX komt deze ‘dienst aan de wereld’ amper ter sprake. Lijkt me een goed onderwerp voor een volgend onderzoek en een volgende glossy.

Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda