FacebookTwitterLinkedIn
woensdag, 04 May 2016 15:34

Nieuwe sociale kwestie daagt politiek uit

Woensdag15 maart 2017, de regeringspartijen VVD en PvdA zien die dag ongetwijfeld met schrik en beven tegemoet. De uitslag van de Tweede Kamerverkiezingen die dan gehouden worden, lijkt immers een herhaling te worden van de uitslag van 15 mei 2002. In 2002 verloren de paarse regeringspartijen – PvdA, VVD en D66 – maar liefst 43 zetels: van 97 naar 54. De Lijst Pim Fortuyn behaalde in een klap 26 zetels; het CDA won er 14. Zouden we nu naar de stembus gaan, dan komen de huidige regeringspartijen volgens de peilingen uit op maximaal 41 en minimaal 32 zetels: een verlies ten opzichte van de Tweede Kamerverkiezingen van 2012 van 38 tot 47 zetels. Werd de PvdA in 2002 gehalveerd (van 45 naar 23), ditmaal dreigt een decimering: van 38 naar circa 10. De grote winnaar van 2017 wordt de PVV. De lijst-Wilders komt volgens de laagste prognose uit op 27 zetels en volgens de hoogste op 39. Natuurlijk, het zijn maar peilingen. De tendens is niettemin helder. Opnieuw een afrekening met ‘paars’ en grote winst voor de nationaal-populisten.

Het raadgevend referendum, vorige maand, over het associatieverdrag tussen de Europese Unie en Oekraïne kan gezien worden als een voorbode van wat Nederland volgend jaar te wachten staat. Dat referendum  liep immers uit op een overwinning van het neekamp. Aanhangers van PVV en SP en iets mindere mate VVD stemden massaal tegen; de voorstemmers zijn vooral afkomstig uit de hoek van GroenLinks, CDA en D66. Hoogopgeleiden stemden vooral voor, laag- en middelbaar opgeleiden stemden tegen. Politicologen spreken in dit verband van de opkomst van een ‘diplomademocratie’.

De paarse coalities – de eerste ontstond in 1994 – werden mogelijk doordat de ‘sociale kwestie’ die sinds het eind van de negentiende eeuw de Nederlandse politiek beheerste, een eeuw later aan betekenis had ingeboet. De tegenstelling tussen ‘kapitaal’ (‘rechts’) en ‘arbeid’ (‘links’) stond langer centraal; de politieke antipoden VVD en PvdA zetten zich van dan af gezamenlijk aan het project van de verdere ‘modernisering’ van de samenleving. Ze werden daarbij geholpen door het feit dat ten gevolge van de secularisering de christendemocratie – die vanouds een brugfunctie tussen kapitaal en arbeid vervulde – aan aantrekkingskracht verloor. De kiezers beroofden het CDA van zijn machtspositie. De PvdA maakte intussen haar eigen ‘secularisering’ door: zij schudde onder leiding van Wim Kok de oude ideologische veren af. Dat maakte het voor Koks politieke kleinzoon Diederik Samson mogelijk om in 2012 opnieuw een coalitie met de VVD te smeden onder het motto dat beide partijen elkaar ‘iets wilden gunnen’.

 De klassieke ‘sociale kwestie’ was sociaaleconomisch van aard. De uitslag van het referendum en de prognoses voor 2017 wijzen op de aanwezigheid in de samenleving van wat men ‘de nieuwe sociale kwestie’ zou kunnen noemen, ditmaal langs breuklijnen van sociaal-culturele aard. Aan de ene kant staat ‘de elite’, hoogopgeleid, flexibel, internationaal georiënteerd, in hoge mate geïndividualiseerd. Aan de andere kant staat ‘het gewone volk’, laag – of middelbaar opgeleid, angstig voor de toekomst en ‘het vreemde’ – gesymboliseerd door ‘Europa’, de islam en de komst van ‘vreemdelingen’ naar ons land – , gericht daarom op ‘het eigene’. Beide groepen houden er sterke vijandbeelden van elkaar op na: ‘grachtengordel’ versus ‘tokkies’. De vraag is wie is in staat om bruggen tussen beide groepen te slaan en hoe dan wel. Traditionele politieke partijen als VVD, PvdA en CDA putten hun kracht vanouds uit rationele argumentatie en het vertrouwen op de redelijkheid en dus ook compromisbereidheid van de tegenstander. De nu alom heersende angst laat zich echter niet met argumenten alleen bezweren. Ze is immers een kwestie van emotie. Emoties die bovendien vaak vluchtig zijn, vatbaar voor manipulatie ook door middel van de intussen alom aanwezige (sociale) media. De emotie- en internetdemocratie van nu vraagt om een andere politieke aanpak dan pragmatisme en technocratie. Nederland lijkt intussen toe te zijn aan een ander type politiek, een politiek die gekenmerkt wordt door authenticiteit, bevlogenheid, visie en aanvoelingsvermogen. En dus ook aan een ander type politici.

Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda